Хайыһар (ырыа)

	Хайыһар
Тахсыбыт күнэ	1942
Уһуна	2:35
Ааптара	Илья Дорофеевич Винокуров — Чаҕылҕан; Андрей Филиппович Костин

Бу тиэрмин атын эмиэ суолталардаах, көр Хайыһар (суолталара).

«Хайыһар» диэн 1942 сылга Андрей Филиппович Костин мелодиятынан уонна Илья Дорофеевич Винокуров — Чаҕылҕан тылларынан суруллубут ырыа^[1]. Ильмень күөлгэ өлбүт сахалар туһунан ырыа^[2].

Ырыа тыла

«Хайыһар» ырыа тыллара^[1]^[3]:

Хоту дойду хонноҕунан
Колонналар бардылар,
Хара тыанан, толоонунан
Хайыһардар дайдылар

Өстөөх ханна саһан сылдьар,
Өстөөх ханна хайыһар,
Ситиэ онно сытыы буулдьа,
Ситиэ сыыдам хайыһар

Сибирь улуу буолактара
Силлиэрдилэр иһиирэ,
Туундара тыйыс уолаттара
Туруннулар сэриигэ

Биллин фашист баһылыга
Биһи чаҕаан күүспүтүн,
Кыайыы сырдык дьаралыга
Биһигини кууспутун

Устуоруйа

«Хайыһар» ырыа тыллара 1942 сыллаахха Илья Дорофеевич Винокуров — Чаҕылҕанынан суруллубуттара. Чаҕылҕан ол кэмҥэ сэрии кыттыылааҕа этэ^[4]. Саха норуодунай суруйааччыта Николай Якутскай Бүөтүр Тобуруокапка маннык кэпсээбит^[1]:

Ити «Хайыһар ырыатын» Чаҕылҕаҥҥа мин суруйтарбытым ээ! Мин кинини всеобуч ротатыгар байыаннай дьыалаҕа бэлэмниэхтээҕим, рота командира этим. Биирдэ хайыһарга эрчиллии буолбутугар, Илья Дорофеевич: «Николай Гаврильевич, миигин итинтэн көҥүллээ эрэ, мин кыайан хайыһардыа суохпун!», — диэтэ. Көрбүтүм – киһим, кырдьык да, дьарамай, дөлөкүспүт уолаттардыын сылдьар кыаҕа суох! «Чэ, буоллун! Хаал! Ол гынан баран, биһиги кэлиэхпитигэр диэри манна олор уонна биир хоһоонно суруй!», — диэтим. Киһим хаалла, кэлэрбитигэр «Хайыһар ырыата» хайыы-үйэ бэлэм этэ! Онон итиннэ мин да кыттыылаахпын! – диэн күлэрэ.

Николай Якутскай

Бу ырыа мелодиятын нуучча композитора Андрей Филиппович Костин айбыта. Биирдэ Костин тимир суолунан айаннан, бу тимир суол риитыма уонна хоһоон тыллара сөп түбэһэллэрин өйдөөн кэлбитэ^[4].

Кини элбэх эмоциональнай санаалаах, патриотическэй уонна норуот холбоһуутун көрдөрүөхтээх ырыа буолуохтаах диэн санаабыта. Кини тута суруйан баран, Чаҕылҕаҥҥа илдьэн көрдөрбүтэ. Кини бу мелодияны туттарга сөбүлэспитэ^[4].

Быһаарыылар

1 2 3 Вера ИВАНОВА. «Хайыһар» ырыа саха дьолугар айыллыбыта(сах.). Амма олоҕо (9 Ыам ыйын 2024). Тургутулунна 12 Ыам ыйын 2025.
↑ Антонина Неустроева. Уостан түспэт «Хайыһар»(сах.) (18 Тохсунньу 2025). Тургутулунна 12 Ыам ыйын 2025.
↑ Хайыһар(сах.) (8 Ыам ыйын 2021). Тургутулунна 9 Ыам ыйын 2025.
1 2 3 Лидия Корнилова. Вдохновила на победу: история песни «Хайыһар» и его автора(нууч.) (11 Ыам ыйын 2025). Тургутулунна 12 Ыам ыйын 2025.

Тас сигэлэр

Хайыһар — ырыа тыллара уонна аккордалара.

Бу ырыаҕа сыһыаннаах сиппэтэх ыстатыйа. Көннөрөн уонна эбэн көмөлөһүөххүн сөп.

[:0-1] 1 2 3 Вера ИВАНОВА. «Хайыһар» ырыа саха дьолугар айыллыбыта(сах.). Амма олоҕо (9 Ыам ыйын 2024). Тургутулунна 12 Ыам ыйын 2025.

[2] Антонина Неустроева. Уостан түспэт «Хайыһар»(сах.) (18 Тохсунньу 2025). Тургутулунна 12 Ыам ыйын 2025.

[3] Хайыһар(сах.) (8 Ыам ыйын 2021). Тургутулунна 9 Ыам ыйын 2025.

[:1-4] 1 2 3 Лидия Корнилова. Вдохновила на победу: история песни «Хайыһар» и его автора(нууч.) (11 Ыам ыйын 2025). Тургутулунна 12 Ыам ыйын 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]