Урукку татаар тыла
| Урукку татаар тыла | |
| Государство | Арассыыйа импиэрийэтэ |
|---|---|
| Административно-территориальная единица | Арассыыйа импиэрийэтэ |
| Языковая типология | агглютинативный язык |
| Письменность | Араабтыы сурук-бичик |
| Не путать с | тюрки, Турки, Түүр тыллара |
| Категория на Викискладе | Tatar Arabic alphabet |
| Общая категория по теме | Категория:Старотатарский язык |
| Tatar Arabic alphabet | |
Урукку татаар тыла[1] (Итиллээҕи (Волгатааҕы) түүр тыла; урукку бичик: ايسكى تاتار تلى) — сорох аймахтыы түүр омуктар — татаардар, башкорттар, сорох өттүнэн каһаахтар уонна ноҕайдар уопсай литэрэтиирэлии бичик тыллара этэ. Билиҥҥи татаардар уонна кырыым татаардарын тыллара Алтан Ордуу кэмигэр үөдэйэ сылдьыбыт урукку татаар тылыгар олоҕуран үөскээбиттэр.
Устуоруйа
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Урукку татаар тыла Итиллээҕи (Волгатааҕы) Булҕар уонна Алтан Ордууга туттулла сылдьыбыт былыргы түүр литэрэтиирэлии тылыгар олоҕуран үөскээбит.
XI—XIV үйэтээҕи литэрэтиирэлии тыл урукку татаар тылын үөскээһинин эрдэтээҕи кэмин курдук көрүллэр. Кини уус уран литэрэтиирэҕэ, норуот айымньытыгар, итэҕэл литэрэтиирэтигэр уонна сорох тааска суруллубут суруктарга киэҥник көстөр.
Урукку татаар тыла Каһаан уонна Астархаан хааныстыбатын кэмигэр толору үөскээн баран, XV үйэттэн XIX үйэҕэ дылы татаар омугун араас түмэн эйгэлэригэр туһаныллыбыта. Бу тылынан Мухаммадьыйаар бэйиэмэлэрэ (XVI үйэ), Мэүлэ Колый хикмэттэрэ (XVII үйэ), Кадыйырҕали биэк устуоруйаҕа анаммыт суруйуулара (XVII үйэ), «Дэбтэрэ Чыҥыснама» (XVII үйэ) уонна да атын айымньылар суруллубуттара. Бу кэмтэн хаалбыт уус-уран литэрэтиирэлии айымньыларга, билим литэрэтиирэҕэ, түмэн-публицистик суруйууларга, официальнай дьыалабыай кумаахыларга булҕаар-кыпчаак өһүгэр уонна уйгуур-оҕус тылыгар барсар бэлиэлэр көстөллөр. Бу түүр суругун-бичигин үгэһэ салҕааһынынан уонна Итилгэ (Волгаҕа), ону кытары Итиллээҕи (Волгатааҕы) Булҕаарга олохсуйбут аймахтыы омуктар бэйэ-бэйэҕэ дьайсыыларынан уонна холбоһууларынан быһаарыллар.
Урукку литэрэтиирэлии татаар тылын Латыйф Дьэлэй (Латыйф Җәләй), Мирфатыйх Һэкиийэп (Мирфатыйх Зәкиев), Бахит Хаакап (Вахит Хаков), Фаһыл Фасыыйап (Фазыл Фасиев), Фэһимэ Хисаамаба (Фәһимә Хисамова) уонна да атын билимдьиттэр чинчийбиттэрэ.
Маны эмиэ көр
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Бэлиэтэниилэр
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- ↑ Кадирова Э. Х. «Иске татар теле» курсыннан текстлар: практикум. — Казан, 2016. — 61 б.
Литэрэтиирэ
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- Хәсәнов З. Ф. КОЛ ГАЛИНЕҢ «КЫЙССАИ ЙОСЫФ» ПОЭМАСЫНЫҢ ТЕЛЕ ҺӘМ «ВАТАНЫ» Архыыптаммыт 2021, Атырдьах ыйын 31 күнүгэр. //Редакционная коллегия. — 2015. — С. 232.
- Бәширова И. Б., Нуриева Ф. Ш., Кадирова Э. Х. ИСТОРИЯ ТАТАРСКОГО ЛИТЕРАТУРНОГО ЯЗЫКА (XIII-начало XX века). — 2015.
- Бәширова И. Б., Баширова И. Б. Иске татар теле: Г. Тукайның башлангыч чор иҗаты //ББК 83.3 (2Рос=Тат) я43 Г 12. — 2016. — С. 74.
- Батыршина Г. Г. и др. ТАТАР ТЕЛЕНЕҢ БЕРЕНЧЕ АҢЛАТМАЛЫ СҮЗЛЕГЕ. — 2016.