Уоттаах тулуур (сэһэн)

Уоттаах тулуур (исп. Ardiente paciencia), өссө «Почтальон» уонна «Неруда почтальона» (исп. El Cartero De Neruda) диэн ааттарынан биллэр — Чили суруйааччыта Антонио Скармета 1985 сыллаахха таһаарбыт айымньыта, Чиили литэрэтиирэтин классигын Пабло Неруда олоҕун тиһэх сылларыгар буолбуту ойуулуур.

Испаан тылынан суруллубута. Аан бастаан Чиилиттэн көһөргө күһэллибит эмигрант Антонио Скармета Арҕаа Германияҕа (Арҕаа Берлиҥҥэ) олорон араадьыйаҕа анаан суруйбута, онтон 1982 сыллаахха пьеса (сценарий) оҥорбута, 1985 сыллаахха сэһэн быһыытынан (сороҕор арамаан эбэтэр кылгас арамаан дииллэр) кинигэ гынан бэчээттээбитэ. Ааптар айымньытыгар "Күн тахсыыта куораттарга уоттаах тулуурдаах киириэхпит" диэн француз аатырбыт бэйиэтэ Артур Рембо сытаататын аҕалар, аатын онтон ылбыт. Кинигэ кэнники таһаарыыларыгар, киинэ аатынан аатын уларытан биэрбиттэрэ.

Айымньы сүдьүөтэ

Пролог кэпсээнньит аатыттан суруллубут. Онно кини Пабло Неруданы кытта көрсүбүтүн, уонна кини олорбут Исла Негра диэн сэлиэнньэтигэр олохтоохтортон элбэҕи истибитин кэпсиир.

1969 сыл бэс ыйа. Чиилигэ байҕал кытылыгар кырачаан сэлиэнньэҕэ олорор Марио Хименес диэн 17 саастаах уол аҕатын курдук балыксыт буолуон баҕарбат, онон почтальон үлэтигэр киирэр. Дэриэбинэҕэ биир да киһи аахпат буолан, онно олохтоох суруйааччы Пабло Нерудаҕа эрэ сурук таһар. Бастаан толлор, сыыйа суруйааччылыын доҕордоһор, ону тэҥэ кэрэчээн Беатрис Гонсалес диэн кыыһы таптыыр. Пабло Неруда метафораларын туһанан кыыс сүрэҕин абылыыр.

Сотору кэминэн Неруда бэлиитикэнэн дьарыктанар. Бастаан Чиили бэрэсидьиэнин быыбарыгар хомуньуус баартыйа аатыттар туруораллар, онтон Сальвадор Альенде туһугар быыбартан устунар. Альенде бэрэсидьиэн буолан баран Неруданы Францияҕа посолунан аныыр. Беатрис уонна Марио ыал буолаллар. Бу кэмҥэ Марио хоһоон суруйуунан үлүһүйэр. Неруда уолга Парижтан магнитофон бэлэх ыытар, дойдутун ахтарын кэпсиир уонна сэлиэнньэ тыастарын устарыгар көрдөһөр. Эдэр ыал уолланаллар, Пабло Нефтали Хименес Гонсалес диэн ааттыыллар. Байҕал долгуннарын тыаһын, куолакал тыаһын, хоптолор саҥаларын кытта уолун ытыырын устан Марио суруйааччыга ыытар.

Генерал Аугусто Пиночет Альендены былаастан суулларбытын кэнниттэн Неруда Парижтан ыараханнык ыалдьан төннөн кэлэр. Марио улахан кутталы кэрэйбэккэ суруйааччыга дьиэтигэр киирэ сылдьар, бу кэнниттэн Неруданы балыыһаҕа илдьэллэр, онно кини сотору кэминэн өлөр. Мариону саҥа былаастар түүн кэлэн тутан илдьэ бараллар, ол түгэҥҥэ массыына араадьыйатыгар уол хоһоон күрэһин түмүгэ тахсыахтаах сурунаала конфискацияламмытын туһунан истэр.

Эпилогка "сыллар ааспыттарын кэннэ" кафеҕа буолбут түгэн ойууланар. Онно кэпсээнньит уонна өр кэмҥэ Миэксикэҕэ күрээн олорбут биир суруналыыс көрсүһэллэр. Кэпсээнньит суруналыыстан Марио уонна кини күрэскэ кыттыбыт хоһоонун туһунан сураһар, ол эрээри, суруналыыс өйдөөбөт. Айымньы кэпсээнньит кофе иһэринэн бүтэр, утах "аһыылаах". Суруйааччы аһыы кофеннан Марио дьылҕатын таайтаран көрдөрбүт (прологка кэпсээнньит Марио кэргэнин Беатриһы хаста да суукка көрсүбүтүн ахтан аһарбытын кытта холбоотоххо, арааһа Марио сураҕа суох сүппүт быһыылаах).

Персонажтар

«Сүрүн»

Марио Хименес: почтальон, Беатрис диэн кыыһы таптыыр, кэргэннэнэр, эдэр ыал уолларын Пабло Нефтали диэн ааттыыллар.
Пабло Неруда: бэйиэт, төрүүрүгэр Нефтали Рейес, Марио киниэхэ сүүһүнэн суругу таһар.

«Ойоҕос оруоллар»:

Беатрис: Марио таптыыр кыыһа, кэргэнэ, уолун ийэтэ.
Роза де Гонсалес: Беатрис ийэтэ, огдообо, бастаан Мариону сөбүлээбэт, ол эрээри кэлин санаата уларыйан барар.
Матильда де Рейес: Неруда ойоҕо.
Дон Косме: Марио тойоно (почта начаалынньыга). Социалист.

Антагонистар:

Херес: .
Дьокутаат Лаббе: Кэмиттэн кэмигэр Исла-Неграҕа кэлэ сылдьар бэлиитик.

Айымньыга ахтыллар олоххо буолбут түгэннэр

1970 сыл балаҕан ыйын 4 күнэ: Сальвадор Альенде бэрэсидьиэн быыбарыгар кыайар.
1971 сыл алтынньы 21 күнэ: Пабло Неруда Литэрэтиирэҕэ Нобель бириэмиэйэтин тутар.
1973 сыл балаҕан ыйын 11 күнэ: айымньы дьоруойдарын дьылҕатын уларпыппыт судаарыстыбаннай переворот.

Ону таһынан бу кэмҥэ Чиили олохтоохторугар ас-үөл тиийбэт буола сылдьыбытын ахтыахха сөп, уонна дойдуга диктатура саҕана элбэх киһи сураҕа суох сүппүтүн.

Айымньыга олоҕурбут киинэлэр

Ardiente paciencia (1983), Антонио Скармета.
«Почтальон» (1994), Майкл Рэдфорд, испаан тылынан.
Пылающее терпение (2022), Родриго Сепульведа.

Дьүрүлгэ

"Почтальон" опера, Миэксикэ композитора Даниэль Катан. Премьера 2010 сыл балаҕан ыйын 23 күнүгэр буолбута.