Иһинээҕитигэр көс

Тылга сыһыаннаах бэлиэ күннэр

Сигэни эп
Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт

Тылга сыһыаннаах бэлиэ күннэр — араас дойдуларга уонна аан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр омук тылларыгар сыһыаннаах күннэр.

Тохсунньу

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  • Тохсунньу 4 — Брайль азбукатын аан дойдутааҕы күнэ (Всемирный день азбуки Брайля, World Braille Day). 2019 сылтан бэлиэтэнэр.
  • Тохсунньу 10 — Хинди аан дойдутааҕы күнэ (Vishwa Hindi Diwas). 2006 сыллаахха буолбут Бастакы Аан дойдутааҕы хинди кэмпириэнсийэтэ аһыллыбыт күнүгэр бэлиэтэнэр. Ииндийэ иһигэр балаҕан ыйын 14 күнүгэр бэлиэтэнэр Хинди күнүн (Hindi Diwas) кытта бутуйуллуо суохтаах.
  • Тохсунньу 15 — Хотугу Кэриэйэҕэ Хангыль күнэ. Соҕуруу Кэриэйэҕэ алтынньы 9 күнүгэр бэлиэтэнэр.

Олунньу

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  • Олунньу 13 — саха сырдатааччытын Семен Новгородов төрөөбүт күнүгэр СӨ бастакы Бэрэсидьиэнин М.Е. Николаев ыйааҕынан «Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнэ" бэлиэтэнэр.
  • Олунньу 18,  Япония — Амами арыыларын түөлбэ тылын күнэ. Рюкю тыллара диэн ааттанар түөрт тыл баар, Амами арыыларын тыла олортон ордук хотугу сытааччылара. Урут дьоппуон тылыттан улахан уратылаахтара, атын дьоппуоннары өйдөөбөттөрө, билигин саҥарар киһи аҕыйаан, тыла-өһө дьоппуон тылыгар чугаһаан "хортуоска тыла" диэн (ол аата тыалар тыллара) сэнэбиллээхтик ааттанар, судаарыстыба атын тыл диэбэт, дьоппуон тылын түөлбэ тылынан билинэр.
  • Олунньу 21
    • Ийэ тыл аан дойдутааҕы күнэ (ХНТ тылларынан: араб. اليوم العالمي للغة الأم, ‎исп. Día Internacional de la Lengua Materna, нууч. Междунаро́дный день родно́го языка́, фр. la Journée internationale de la langue maternelle) — сылын ахсын олунньу 21 күнүгэр бэлиэтэнэр, ЮНЕСКО Генеральнай ассамблеята 1999 сыллаахха олохтообут күнэ. 2000 сыллаахтан бэлиэтэнэр.
    • Арменияҕа  Армения Төрөөбүт тыл күнэ
    • Бангладеш — Бенгал тылын иһин хамсааһын күнэ. 1952 сыллаахха буолбут түбэлтэни кэриэстээн олохтоммута.

Кулун тутар

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Муус устар

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Ыам ыйа

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Бэс ыйа

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  • Бэс ыйын 6  ХНТ: Нуучча тылын күнэ. ХНТ быһаарыытынан 2010 сыллаахтан А.С. Пушкин төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Маны тэҥэ бу таһымҥа араас күннэргэ (үксүн улуу суруйааччылар төрөөбүт күннэригэр) ХНТ атын 5 тылын күнэ бэлиэтэнэр.

От ыйа

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  • От ыйын 1 — Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр национальнай бэчээт күнэ (День национальной печати в Республике Саха (Якутия)). Бу күн 1907 сыллаахха «Саха дойдута» («Якутский край») диэн сахалыы хаһыат аан бастаан тахсыбыта. Соруга — өрөспүүбүлүкэ тылларын сайыннарыы, уонна бэчээт үлэһиттэрин престижтарын үрдэтии.
  • От ыйын 7 — Суахили тылын аан дойдутааҕы күнэ (нууч. Всемирный день языка суахили) [ЮНЕСКО] (41 C/61)

Атырдьах ыйа

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Балаҕан ыйа

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  • Балаҕан ыйын 5
    • Казахстан Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын тылларын күнэ
    • Калмыкияҕа ойрат суругун-бичигин (Тодо бичиг, Ясное письмо) күнүн бэлиэтииллэр. Сырдатааччы Зая-Пандита 1648 сыллаахха айбытын ахталлар.
  • Балаҕан ыйын 8
    • Ааҕыы-суруйуу аан дойдутааҕы күнэ (нууч. Международный день грамотности, UNESCO 14 C/Resolution 1.441)
    • Арассыыйа — Арассыыйа тылларын күнэ. Расул Гамзатов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр.
  • Балаҕан ыйын 14 —  Ииндийэ Хинди тыл күнэ. 1949 сыллаахха үс сыллаах мөккүөр кэнниттэн хинди Ииндийэҕэ ил тыла буолбута (соҕуруу штааттар ааҥыл тылын туруорсубуттара)
  • Балаҕан ыйын 18 — Ирааҥҥа Перс литэрэтиирэтин уонна поэзиятын күнэ
  • Балаҕан ыйын 23 — Кыргыстааҥҥа Судаарыстыбаннай тыл күнэ
  • Балаҕан ыйын 26 — Дьобуруопа тылларын күнэ.
  • Балаҕан ыйын 30 — Тылбаас Аан дойдутааҕы күнэ (Journée mondiale de la traduction, International Translation Day) — тылбаасчыт идэлээхтэр күннэрэ. Бу күн 419 биитэр 420 сыллаахха библияны латыынныы тылбаастаабыт Сибэтиэй Иероним өлбүтэ. Тылбаасчыттар Аан дойдутааҕы федерациялара (FIT) 1991 олохтообута.

Алтынньы

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  • Алтынньы 5 — Таджикистааҥҥа  Таджикистан Судаарыстыбаннай тыл күнэ
  • Алтынньы 9,  Соҕуруу Кэриэйэ — Хангыль (кэриэй алпабыытын) күнэ. Хотугу Кэриэйэҕэ тохсунньу 15 күнүгэр бэлиэтииллэр.
  • Алтынньы 12 —  ХНТ Испаан тылын күнэ
  • Алтынньы 15 — Осетин литэрэтиирэлии тылын олохтообут Коста Хетагуров (Хетæгкаты Къоста) төрөөбүт күнэ.
  • Алтынньы 21
    • Узбекистан: Узбек тылын бырааһынньыгын күнэ[2]. 2020 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Бу күн 1989 сыллаахха узбек тыла ил тылынан биллэриллибитэ.
    • Дагестан: Дагестан култууратын уонна тылларын күнэ. 2016 сыллаахха олохтоммута.
  • Алтынньы 27,  Украина — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ. Нестор Летописец төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Бастаан сэтинньи 9 күнүгэр бэлиэтэнэр этэ.

Сэтинньи

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  • Сэтинньи 1 — Тыыба тылын күнэ. 2016 сыллаахтан суруйааччы Александр Даржай көҕүлээһининэн, өрөспүүбүлүкэ бэрэсидьиэнин ыйааҕынан бэлиэтэнэр.
  • Сэтинньи 16 — Ислан тылын күнэ (исл. Dagur íslenskrar tungu). Бэйиэт уонна суруйааччы Йоунас Хадльгримссон (1807—1845) төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр.
  • Сэтинньи 19 — Саха Сиригэр нуучча тылын күнэ. М.В. Ломоносов төрөөбүт күнүгэр 2001 сылтан бэлиэтэнэр.
  • Сэтинньи 27 — Карел тылын күнэ (Финляндияҕа уонна Карелияҕа бэлиэтэнэр)

Ахсынньы

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Быһаарыылар

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  1. ↑ Праздники, дни городов, знаменательные события 14 марта 2010 года.
  2. ↑ 21 октября – День праздника узбекского языка
  3. ↑ ЮНЕСКО учредил 15 декабря Всемирным днем тюркской языковой семьи
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Тылга_сыһыаннаах_бэлиэ_күннэр&oldid=426577»