Мицкевич Сергей Иванович

Мицкевич Сергей Иванович (1869.08.18(6)—1944.09.12) — нуучча бастакы марксистарыттан биирдэстэрэ, кэлин биллиилээх бассабыык, ССРС Өрөбөлүүссүйэтин судаарыстыбаннай түмэлин (билигин нууч. Музей современной истории России) төрүттээччи уонна бастакы салайааччы, Халымаҕа бастакы быраас.

Олоҕо

1869 с. атырдьах ыйын 6 (18) күнүгэр Вятка күбүөрүнэтигэр Яранскай куоракка эпиһиэр дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Ийэтинэн Иван Носов диэн Яранскай саамай баай атыыһытын хос сиэнэ. Яранскайтан ыал бастаан Либаваҕа (Лиепая) көспүт, онтон Алын Новгородка.

Москубатааҕы университет мэдиссииннэҕэ факультетын бүтэрбит.

1890-с сс. саҕаланыыларыгар өрөбөлүүссүйэ хамсааһыныгар кыттыспыт. 1893 с. Ленинниин билсибит (Ленин суруктарыгар кини аата ахтыллар). 1894 с. Москубаҕа бастакы социал-демократтыы тэрилтэни "Москуба оробуочайдарын сойууһун" тэрийээччилэриттэн биирдэстэринэн буолбут. 1894 с. ахсынньытыгар хаайыллыбыт. Икки сыл уонна икки ый хаайыыга сытыаран баран 1897 с. админитсьративнай бэрээдэгинэн Саха уобалаһыгар 5 сылга ыыппыттар. 1898 тохсунньутугар Өлүөхүмэҕэ тиэрдибиттэр. Онно быраастаабыт. Онтон "по вольному найму" Среднеколымскайга быраастыы барар туһунан этии киллэрбиттэригэр сөбүлэһэн, 4 сыл онно үлэлээбит. Онно үлэлиир кэмигэр киэҥ сирдэри кэрийбит, бастакы сылыгар 92 хонук устата 5000 биэрэстэни атынан, ытынан, табаннан уонна тыыннан айаннаан ыарыһахтары көрбүт. Кини көҕүлээһининэн Аллара уонна Үөһээ Халымаҕа билсэр пууннара арыллыбыттар, Орто Халымаҕа балыыһа тутуллубут. Хамсыктары утары ситиһиилээхтик охсуспут. Ону таһынан араҥ ыарыылахтар дьылҕаларын чэпчэтэргэ элбэҕи оҥорбут.

Таарыйа олохтоох сахалар уонна эбээннэр олохторун-дьаһахтарын үөрэппит. Саха тылынан көҥүл кэпсэтэр буолбут. 1903 с. сыылкатын болдьоҕо бүтэн Саха сириттэн барарыгар Орто Халыма мунньаҕын чилиэннэрэ олохтоохтора ааттарыттан махтал сурук (приветственный адрес) тутарбыттар.

Алын Новгородка, Саратовка уонна Москубаҕа олоро сылдьыбыт. Өрөбөлүүссүйэ кэнниттэн МГУ-га уонна Свердлов аатынан Хомуньуус университетыгар преподавателлээбит. 1928 сыллаахтан 1934 сыллаахха диэри бэйэтэ тэрийбит ССРС Өрөбөлүүссүйээтин түмэлигэр дириэктэрдээбит.

1944 сыллаахха балаҕан ыйын 12 күнүгэр 75 сааһыгар Москубаҕа өлбүт.

Сүрүн үлэлэрэ

• Мицкевич С. И. Вымирающий край. (Из путевых заметок врача по Колымскому краю). — Русское богатство, 1902, № 7, с. 78—99.
• «Мэнэрик и эмиряченье. Формы истерии в Колымском крае», М., Изд-во Акад, наук СССР, 1929. 53 с. (Материалы комиссии по изучению ЯАССР. Вып. 15).
• На грани двух эпох: От народничества к марксизму. Мемуарная запись. М., Соцэкгиз, 1937, 254 с.;
• Дореволюционная Москва: 1888—1905. М., 1940, 496 с.;
• Мицкевич С. И. Записки врача-общественника. 1888 —1918 гг. М., Медгиз, 1941.
• Записки врача-общественника. 3-е изд. М., 1969.
• Мицкевич С. На заре рабочего движения в Москве-— В кн.: На заре рабочего движения в Москве. Воспоминания участников Москов. рабочего Союза (1893—95 гг.) и документы. М., 1932, с. 9—28.

Кини туһунан

• Чепалов В. История борьбы с проказой в Колымском округе Якутской области. Томск, 1914, 13 с. // О С. И Мицкевиче, с. 7—9.
• Мицкевич Сергей Иванович (1869—1944). [Краткая биограф, справка]. — БСЭ. Изд. 2 т. 27, с. 617.
• Мицкевич Сергей Иванович (1869—1944). (Краткая биограф, справка).— БМЭ. Изд. 2-е. Т. 18, с. 799—800.
• Мицкевич Сергей Иванович (1869—1944). [Краткая биограф- справка] — МСЭ. Изд. 2-е. Т. 6, с. 47.
• Мицкевич С. И. (Некролог).— Исторический журнал, 1945, № 3, с. 93—95.
• Деятели советского здравоохранения. [С. И. Мицкевич, В. И. Русаков, 3. М. Бонч-Бруевич и Е. П. Первухин. Биограф, справки]. — Здравоохранение Российской Федерации, 1957, № 8, с. 29—35, с портр.
• Каневский Л- О. и др. Основные черты развития медицины в России в период капитализма. (1861—1917). М., Медгиз, 1956, 193 с. // О С. И. Мицкевиче, с. 124, 143, 166.
• Петров П. У. Из истории революционной деятельности ссыльных большевиков в Якутии- Якутск, Якгиз, 1952. 298 с. с. илл. // О С. И- Мицкевиче, с. 26—29, 37.
• Виленский-Сибиряков В. Д. Якутская ссылка в истории русского революционного движения. — В кн.: В якутской неволе. Из истории полит, ссылки в якут, области. Сб. материалов и воспоминаний- М., 1927, с. 11—22. // О С- И. Мицкевиче, с. 19.
• Ергина Л. Год в Средне-Колымске. (Дело А. Ергина). — В кн.: В якутской неволе. Из истории полит. ссылки в Якутской области. Сб. материалов и воспоминаний. М., 1927, с. 110—135. // О С- И. Мицкевиче, с. 112, 114, 125.