Мифтахетдин Акмулла
Мифтахетдин Акмулла (башк. Аҡмулла, каз. Ақмолла, тат. Акмулла), сурукка киирбит аата — Мифтахетдин Камалетдинович Камалетдинов — башкиир, казаах уонна татаар сырдатааччыта, башкиирдар XIX үйэтээҕи саамай бөдөҥ бэйиэттэрэ.
Кини төрөөбүт күнүгэр (ахсынньы 14) Башкортостааҥҥа башкиир тылын күнүн бэлиэтиллэр. 2019 сыллаахха олохтоммута.
Олоҕун олуктара
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Акмулла оччотооҕу Арассыыйа импиэрийэтин Оренбург күбүөрүнэтигэр Белебей уйуоһугар Илькульминскай буолас (тат. Илкүлмиң вулысы) Туксанбаево дэриэбинэтигэр (Билигин Башкортостан Миякинскай оройуона) 1831 сыллаахха ахсынньы 26 (урукку ааҕыынан 14) күнүгэр төрөөбүтэ. Аҕата мулла.
Ааҕарга-суруйарга төрөөбүт аулушар үөрэммит, онтон Менеузтамак уонна Анясово диэн аттынааҕы дэриэбинэлэр медреселарыгар үөрэммит. Онтон Стерлибашево диэн дэриэбинэҕэ суфий бэйиэт Шамсетдин Закига үөрэммит. Үөрэҕин бүтэрэн указной мулла туоһу суругун туппут. Эдэр сылдьан Зайнулла Расулев диэн мусульман дьайыксытын кытта доҕордоһуута киниэхэ улахан дьайыыны оҥорбут.
Башкир-мещеряктар сэриилэригэр сулууспаттан күрээн казаахтары кытта көһө сылдьыбыт. Мухаммедьяр диэн дьадаҥы казаахха уолунан суруттара, кини араспаанньатын ыла сылдьыбыт кэмнээх. Арҕаа Сибиир, Хотугу Казахстаан истиэптэринэн сылдьан учууталлаабыт. Казаахтар кинини үтүө санаатын иһин Үрүҥ Мулла (Акмулла) диэн ааттаабыттар.
1859 сыллааҕы X ревизия көрдөрөрүнэн Мифтахетдин 28 сааһыгар өссө да бэйэтин аҕатын кытта олорор диэн суруллубут.
1867—1871 сс. аармыйаҕа сулууспаттан күрэммитин иһин (сорох дааннайынан Зайнулла Расулевтыын куодарыспытын иһин) хаайыыга олорбут. Бу кэмҥэ элбэх хоһоону, ол иһигэр аатырбыт "Олоҕум миэнэ - зиндан" («Мәкамым минең — зиндан») суруйбута.
1895 сыл алтынньы 8 (20) күнүгэр өлбүтэ.