Иһинээҕитигэр көс

Лейли уонна Мейджнун (опера)

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Бастакы афиша

«Лейли́ уонна Меджну́н» (азерб. Leyli və Məcnun / لیلی و مجنون) — бастакы Азербайджан тылынан туруоруллубут опера. Узеир Гаджибеков 1907 сыллаахха суруйбута[1]. Опера XVI үйэ бэйиэтин Физули «Лейли уонна Меджнун» трагедиятынан суруллубута. Бу операны ислам эйгэтигэр эмиэ бастакы опера дииллэр[2][3][4]Халыып:Oldref.

«Лейли и Меджнун» опера үгэс буолбут ускуустубаны кытта саҥа дьүрүлкэн сайдыытын холбообута, бу хайысхаҕа бастакы айымньы буолбута. Азербайджан баай фольклоругар олоҕурбут (сүнньүнэн мугамнарга уонна ырыаларга) буолан, бу опера фольклору дьүрүскэн ускуустубатыгар уратытык чугаһыппыта[5]. Онон мугамнаах опера үөскээбитэ, бу опера ноталаах суругунан онньонор дьүрүскэни кытта вокальнай импровизацияны холбообута[6].

Опера бастакы туруута тохсунньу 1908 сыллаахха 12 (25) күнүгэр Бакуга буолбута, Гаджи Тагиев тыйаатыгар. Илиҥҥи дойдуларга барыларыгар биллэр таптал устуоруйатыгар олоҕурбут айымньы, Азербайджан култууратын чөмчүүк тааһынан ааҕыллар[7].

2008 сыл олунньугар ЮНЕСКО Генеральнай кэмпириэнсийэтин 38-с сиэссийэтигэр опреа 100 сыллаах үбүлүөйүн ЮНЕСКО бэлиэ күннэригэр киллэрэр туһунан быһаарыы ылыллыбыта[4][8].


Басткы туруоруу

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
Опера ааптара[9] Узеир Гаджибеков 1908 сыллаахха

Опера ааптара Узеир Гаджибеков ахтарынан, оҕо сырыттаҕына «Меджнун Лейли уҥуоҕар» диэн испэктээҕи көрбүтэ өйүгэр хатанан хаалбыт, бу уиспэктээҕи Абдуррагим-бек Ахвердов XIX үйэ бүтүүтүэр Шушаҕа туруорбута. Меджнун оруолун оччолорго биллиилээх ханенде Джаббар Карьягды оонньообут, оттон Узеир, ол саҕана 13 саастаах оҕо, ол ырыаһыты кытта ыллыыр хуорга ыллыыр эбит[10]. Ырыа партиялара мугам композициялара эбиттэр, хуор кылгас комментарийдары биэрэн ыллыыр эбит (эмиэ мугамынан)[11]. Азербайджан литэрэтиирэтин уонна дьүрүлүн туһанан опера суруйар өйүк Гаджибеков Горига учуутал сэминээрийэтигэр үөрэнэ сырыттаҕына киирбит[12]. Ол кэмҥэ Тифлискэ кини итальянскай операны, Россини «Севилья цирюльнигын» көрбүтэ кынаттаабыт[7].

Хайыы-үйэ 1907 сыллаахха Узеир Гаджибеков «Лейли уонна Меджнун» оператын суруйбут. Опреа либреттотын кини бэйэтэ уонна инитэ Джейхун суруйбуттар[2]. Репетиции проходили в доме Узеира Гаджибекова и в гостинице «Исмаилие»[13].

Быһаарыылар

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  1. ↑ Опера «Лейли и Меджнун»(нууч.). Электронная энциклопедия Узеира Гаджибекова.
  2. 1 2 Mattew O'Brien. Uzeir Hajibeyov and his role in the developement of musical life in Azerbaijan / Edited by Neil Edmunds. — Routledge, 2004. — С. 211. — ISBN 0-415-30219-6, 9780415302197
  3. ↑ Ошибка Lua в Модуль:Тылбаастамматах на строке 207: attempt to call local 'prepositional' (a nil value).. Azerbaijan: A Quest for Identity. — Palgrave Macmillan, 2000. — С. 102. — 256 с. — ISBN 9780312219031
  4. 1 2 100th anniversary of the first opera in the East: «Leyli and Majnun» (1908)(ааҥл.). Celebration of anniversaries with which UNESCO is associated in 2008-2009.
  5. ↑ Абасова Э., Касимов К. Узеир Гаджибеков — музыкант-публицист // Искусство Азербайджана. — Халыып:Б.: Издательство Академии наук Азербайджанской ССР, 1968. — Т. XII. — С. 17.
  6. ↑ Гаджибеков Узеир Абдул Гусейн оглы // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  7. 1 2 Meline Toumani. For the Love of Layla (en) // газета : The New York Times. — February 27, 2009.
  8. ↑ Всемирное наследие Содружества Независимых Государств. World Heritage of the Commonwealth of Independent States. — Москва: Новая Элита, 2013. — С. 480.
  9. ↑ У. Б. Гаджибеков — первый мусульманский композитор // «Рампа и жизнь» : журнал. — 1908. — 20 Ахсынньы (№ 38 (51)).
  10. ↑ Zemfira Səfərova. Ölməzlik (ön söz) // Uzeir Hajibeyov. Biblioqrafiya / Elmi redaktor Zemfira Səfərova. — Bakı, 2009. — С. 6. — 150 экз.
  11. ↑ Эльмира Абасова. Узеир Гаджибеков / Под ред. Л. В. Карагичевой. — Баку: Азербайджанское государственное издательство, 1975. — С. 14. — 142 с.
  12. ↑ Ramazan Khalilov. Leyli and Majnun — 90th Jubilee // журнал : Azerbaijan International. — Winter 1997. — № 5.4. — С. 25.
  13. ↑ Leyli & Majnun // журнал : Azerbaijan International. — Autumn 2001. — № 9.3. — С. 56.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Лейли_уонна_Мейджнун_(опера)&oldid=429208»