Кыттааччы ырытыыта:Sakhajin1998
Тиэмэ эбии  Түргэнник саҕалыырга көмөлөһөр ыстатыйа |
Sakhajin1998, нөрүөн нөргүй! |
 Бастакы хардыылар |
Бикипиэдьийэ кыттааччыларын аатыттан эйигин сахалыы салааҕа киирбиккинэн! Манна кыттыбыккыттан астыныаҥ уонна элбэх туһаны ылыаҥ дии саныыбыт.
Суруйуу сүрүн сиэрдэрэ манныктар: харса суох суруйан ис уонна үтүөнү оҥорорго дьулус. Бикипиэдьийэ иһигэр баар ыстатыйалар, матырыйаал барыта (ол иһигэр эн суруйбутуҥ эмиэ) туспа, анал лиссиэнсийэнэн тарҕанар/туһаныллар. Ол лиссиэнсийэ аата GNU Free Documentation License. Маннык лиссиэнсийэлээх суруйуулары ким баҕарар көҥүл туһаныан (суруйбут дьону ааттаан туран) уонна уларытыан сөп. Саҥа манна кэлбит дьон сороҕор бас билии быраабын кэһээччилэр. Бас билээччиттэн көҥүлэ суох тиэкистэри уонна ойуулары Бикипиэдьийэҕэ киллэрэр табыллыбат. Сиһилии манна көр — Авторские права (нууччалыы). Өссө биир алҕас бырайыак сыала-соруга өйдөммөтөҕүнэ тахсааччы. Бикипиэдьийэ диэн энциклопедия, туох да атын буолбатах. Сиһилии манна көрүөххүн сөп — Чем не является Википедия (нууччалыы). Бикипиэдьийэ ыстатыйаларыгар илии баттаммат (суруйбут дьон испииһэктэрэ тутатына атын сиргэ — көннөрүү историятыгар суруллан иһэр). Ол гынан баран ыстатыйалары ырытыыга, эбэтэр аналлаах кэпсэтии сирдэригэр кэпсэтиэххин баҕардаххына бука диэн илиитэ баттыыр буолаар. Ол маннык — түөрт тильда бэлиэтин субуруччу туруораҕын (~~~~), эбэтэр үстүрүмүөн хапталыгар анал тимэҕи баттыыгын ( Бэйэҕин кыттааччы тус сирэйигэр билиһиннэриэххин сөп. Бу Эн тус бэйэҥ бас билэр кыракый сириҥ буолар. Холобур онно омук тылларын билииҥ туһунан суруйуоххун сөп. Харса суох суруйан ис, хайдах сөпкө сурулларын сүбэлиэхпит, сыыйа-баайа бэйэҥ да билсэн иһиэҥ. Туох эмэ өйдөммөт буоллаҕына манна Бикипиэдьийэ:Ыйытыылар тугу баҕарар ыйытыаххын сөп. Тугу эрэ тупсарыаххын, бэйэҥ этиигин киллэриэххин баҕардаххына Кэпсэтэр сиргэ киирээр, эбэтэр бу киһиэхэ (HalanTul) нууччалыы да сахалыы да суруйаар.
Hello and welcome to the Sakha Wikipedia! We appreciate your contributions. We hope you enjoy your time here! |
 Ыстатыйаны ааттааһын | |
 Как править статьи | |
 Правила и указания | |
 Изображения | |
 Авторские права | |
 Глоссарий |
Оҕо психикатын сайдыыта
[биики-тиэкиһи уларытыы]1. Кыһыл оҕо кризиһэ
Төрөөһүн - оҕоҕо ыарахан, улахан суолталаах кэм. Психологтар ити олох кэрчигин кыһыл оҕо кризиһэ дииллэр. Кыһыл оҕо кризиһын төрүөттэрэ:
- Физиологическай (төрөөт оҕо ийэтин иһиттэн тахсар, арахсар. Кини ураты усулуобуйаҕа кэлэр: тымныы, сырдык уот, салгын).
- Психологическай (саҥа төрөөбүт оҕо психиката безусловнай рефлекстартан турар). Тыынар уонна эмэр, көмүскэнэр уонна тулалыыр эйгэтин билэр рефлекстар. Бириэмэтин улахан аҥарын оҕо утуйар.
2. Кыһыл о5о психологическай характеристиката
Оҕо аһыыны, туустааҕы, минньигэһи араарар; тыаһы-ууһу истэр. Оҕо психическэй олоҕугар улахан суолтаны ылар - истэргэ уонна көрөргө болҕомто үөскээһинэ. Истэргэ болҕомто иккис-үһүс нэдиэлэҕэ баар буолар. Улахан тыас, холобур, аан тыаһа, оҕо болҕомтотун ылар, оҕо хамсаабат,саҥарбат уонна иһиллиир. Онтон үһүс эбэтэр төрдүс нэдиэлэҕэ итинник реакция киһи куолаһыгар үөскүүр. Ити бириэмэҕэ оҕо тыаска эрэ болҕомтотун уурбат, тыас иһиллибит сиригэр кини төбөтүн эргитэр.
Көрөр болҕомто, үһүс-бэһис нэдиэлэ5э үөскүүр, эмиэ итинник биллэр: оҕо хамсаабат уонна сырдык малтан хараҕын араарбат. Эһээхэй оҕо ийэтин куолаһын истэн, кини сирэйин көрөн кинилиин эмоциональнай сибээс оҥорор. Бастакы ыйын диэки оҕо, ийэтин көрөөт, кини сирэйин одуулаан көрөр, илиитин уунар, атаҕынан тэбиэлэнэр, улахан дорҕооннору таһаарар уонна үөрэн барар. Ити эмоциональнай реакция «тиллии комплекса» диэн ааттанар.
Тиллии комплексыгар оҕо мичээрэ киирэр. Ити мичээр бастакы социальнай потребнаһы билгэлиир – кэпсэтиигэ потребнаһы. Оҕо кэпсэтэр потребнаһа сайдан эрэр буоллаҕына ол аата кини бэйэтин психическай сайдыытыгар эһээхэй оҕоттон кыра оҕоҕо көһөр.
3. Улахан дьону кытары эмоциональнай сибээс - кыра оҕо сүрүн деятельноһа
Кыра оҕо мөлтөх буолан сатаан көмүскэммэт. Ийэтин иһиттэн тахсан, арахсан да баран, кинилиин биологическэй сибээстээх. Биир даҕаны потребнаһын бэйэтэ оҥорор кыаҕа суох: кинини аһаталлар,сууйаллар-тарыыллар, ыраас уонна кураанах таҥас кэтэрдэллэр, көтөҕөллөр, доруобуйатын көрөллөр уонна кэпсэтэллэр. Кыаҕа суох уонна ийэттэн аҕаттан тутулактаах буолуу оҕо сайдыытын социальнай ситуациятын спецификэтэ буолар.
Кыра оҕо психикатын сайдыыта (0-1 саас) Кэпсэтэргэ ирдэбил оҕоҕо эрдэ үөскүүр, бастакы ыйын диэки, төрөөһүн кризиһин кэнниттэн (сороҕор иккис ыйыгар). «Тиллии комплекса» ийэтэ кэлбититигэр (эбэтэр оҕону көрөр атын чугас киһи) кэпсэтиигэ наадыйыыны көрдөрөр. Эмоциональнай кэпсэтии оҕоҕо үчүгэй настырыанньаны оҥорор, активнаһын үрдэтэр. Ити барыта оҕо хамсанарын, толкуйдуурун, саҥарарын сайдыытыгар төрүт буолар. Кэпсэтии аҕыйах эбэтэр отой да суох буоллаҕына оҕо психическэй сайдыыта хаалар. Тоҕус-уон ыйдарыгар дылы сэргээбэттии көрөллөр, аҕыйахтык хамсаналлар, бэйэлэрин эрэ тыыталлар, аттыгар баар оонньуурдарга наадыйбаттар. Тулалыыр эйгэҕэ интириэһэ уонна сэниэтэ суох сылдьаллар. Саҥалара-иҥэлэрэ хойут сайдар. Үчүгэйдик сууйа-тарыы да сырыттаххынан физически син биир хаалан иһэллэр. Кэпсэтии суоҕа ыарахан түмүгэ госпитализм диэн ааттанар.
4. Оҕо психикатын сайдыытыгар сүрүн салаалар
Сенсорика сайдыыта: көрөр болҕомто өссө улаатар. Иккис ый кэнниттэн болҕомто балачча да уһун буолар, үһүс ыйга уһуна сэттэ-аҕыс мүнүүтэ. Ити сааһыгар оҕо мал быһыытын-таһаатын быһаарар, сырдыкка реакциялыыр. Оҕо хамсыыр маллары көрүөн сөп. Оҕо түөрт ыйыгар көрбүтүн активнайдык реакциялыыр, хамсыыр уонна саҥарар.
5. Кыра оҕо новообразованиялара
Новообразованиялар: элементарнай болҕомтону ууру уонна толкуйдааһын. Бастакы хаардыылар, тыллар. Активнай ирдэбилэ тулалыыр эйгэни билэргэ. Бастакы тыллар кэнниттэн психическэй сайдыыга саҥа түһүмэх кэлэр. 0-1 уонна 1-3 саас икки ардыгар "биир саас кризиһэ" баар: оҕоҕо аффективнай реакция үөскүүр өскөтүн улахан киһи кинини өйдөөбөтөҕүнэ эбэтэр тугу эмит гынарын боптоҕуна. Оҕо дүрбүөннээх уонна тутулуга суох буола сатыыр. Кризис төрүөтэ: тулалыыр эйгэҕэ интириэһин уонна кини ону-маны оҥорор кыаҕын икки ардыгар утарсыы үөскүүр. Кини кыаҕа өссө тиийбэт бэйэтин наадаларын оҥороругар. Биир саас кризиһин ситиһиитэ - саҥа буолар. Л.С.Выготскай этэринэн автономнай саҥа.