Кыттааччы:Нестерова Анна Даниловна
Далан «Дьыл5ам миэнэ» айымньытын эпиграфтарын ырытыыта Ханнык ба5ар суруйааччы дьин ис санаатын, ойун-санаатын эпиграфтарынан аа5ааччы ойдуон соп. Ол курдук, Далан ойун-санаатын арыйарга кинигэтин туорт тогулугэр туттубут эпиграбын ырытыахпыт. Литература быраабылатынан кордоххо эпиграф элбэх суолтаны толорор: айымньы сурун санаатын арыйар; автор айымньытын туох сыаллах-соруктаах суруйбутун кордорор; суруйааччы геройга сыhыанын биллэрэр. Кинигэ бастакы тогулугэ: Туптурдээх турмэ5э. Эпиграф: Жить не по лжи. А.Солженицын. Бу эпиграф сурдээх филосовскай ойдобуллээх буолар. Ол курдук, коннору аа5ааччы бу эпиграф маннык ойдуон соп. Ханнык ба5арар киhи тоhолоох да5аны ыарахан олох очурун-чочурун биллэр син биир сымыйа, албын, чэпчэки суолу батыhыа суохтаах диэн ойдуур. Далан бары билэрбит курдук сурдээх ыарахан олохтоо5ун билэбит, ол иhин кини туох баар ыараханы барытын эт хаанынан билэн ааспыт киhи буолар. Кинигэтиттэн «Хайдахтаах сирэйэ-хара5а суох буолуохха, суобаhы сутэриэххэ собуй, итинник угус лаа5ырдарга итиччэ дьону хаайан сытан, бутун норуоту норуотунан уурэн а5алан баран – тумсу дьул5а5а соттор диэн». Бу этиитэ сурдээх киьи уйул5атын таарыйан, аа5ааччы кинигэни аа5а олорон автордыын аттыгар сылдьан, ыараханы ааспыт курдук саныыр. Кинигэ иккис тогулэ: Уопсай турмэ. Эпиграф: Конул- ба5а санаа. Свобода есть осознанная необходимость. Конул…Хас биирдии киhиэхэ сурдээх улахан суолтаны сугэр. Ол курдук, бу орто дойдуга кун сирин корон кэлбит киьи торуо5уттэн конуллээх буолан кэлэр уонна кини конулун ким да5аны тутуо суохтаах. Ол эрэн, билинни кэмнэ улахан былаастаах дьон хайа ба5арар киhи киэнин ба5арбытынан былдьыыр биэрэр буолар кэмэ турар. Далан «Маассабай идеологическай обработка бара кэмигэр дьиннээх ойун илдьэ сылдьар киhи адьас а5ыйах хаалбыта». Бу кэмнэ Далан ыраас ойдоох хаалан, боростуой дьонтон элбэ5и билэр буолар буолан, былаастартан улаханнык куойуллубутэ. Кинигэ уhус тогулэ: ГУЛАГ арыытыгар. Эпиграф: Олох эмиэ мэтээл курдук икки сирэйдээх. В.В. Никифоров. Туох да5аны буруйа суох дьону унсэн, донуос суруйан, хаайыыга сытыарбыттар, сор-мун суолаппыттар бу барыта былаастан. Ханнык эмит киhи былаас утары барыа ГУЛАГ систиэмэтэ тута улэлээбитинэн барар. Бу систиэмэ тоhолоох элбэх киhи оло5ун алдьаппыта буолуой? Ол курдук, мин бу эпиграфы маннык ойдуубун. Олох эмиэ мэтээл курдук икки сирэйдээх… Бары билэрбитин курдук ГУЛАГ-ка син сэнэх, кыанар со5ус дьону, ыалы ыалынан ыыталлар этэ. Хаhан ба5арар киhи аhыыр аhа, олорор дьиэтэ баар буолла5а дьоллоох буолар, ону биир кэм кэлэн эйиигиттэн суута-сокуона суох былдьаан илдьэ бардахтара ол киhи оло5о да алдьанара. Икки сирэйдээх, ГУЛАГ киhи оло5ун икки аны араарар- дболлоох уонна ыарахан кэмнэ. Кинигэттэн «Биhиги олорорбут са5ана тугу эмэ ал5ас санарбыт иhин уон сылы «от звонка до звонка» олорон тахсыллара дии санаан, оро тыынабын». Кинигэ тордус тогулэ: POST SCRIPTUM. Эпиграф: Нет памяти о прежнем; да и том, что будет, не останется в памяти у тех, которые будут после». Экклесиаст. Ойдобул, кэриэс… Бу эр хаалар биhиги обугэлэрбититтэн. Сайдыы кэлэн, бириэмэ суурэрэ тургэтиир, ыччат, кэлэр колуонэ билбэтэ-корбото элбээн иhэр. Билигин кэлэн эдэр ыччатка урут маннык олоролло, киhи сыыhа-халты санарда5ына уонунан сыл хайыыга, икки атаахтаах кыайан олорбот усуслуобуйатыгар ыыталлара диэн этэххэ, хомойуох иhин элбэх киhи итэ5эйбэтэ буолуо. Автор «Сыллар-хонуктар ааhаллар, сурэх бааhа туох да буолбата5ын курдук хала5ыйа оhор. Туох да буолбата5ыныы умуруйэ тардыллар. Мин ол хала5ыйбыт бааhы хастаары буолбакка, ол сидьин быhыы хаhан да хатыламматын диэн ыччат дьонно санатабын, ойдотобун». Тумуккэ, хаhан ба5арар талааннаах суруйааччы этэр этиитэ, суруйар суруга- барыта бэйэтин ис туругун арыйар куустээх. Далан норуот былыр ааспыт оло5ун-дьаhа5ын хайдах корорун, омук атын омукка сыhыанын, кырдьа5ас-эдэр дьон икки ардыгар баар сибээhи сыhыаны тус бэйэтэ тугу саныырын сааhылаан суруйара олус элбэх, олус киhи уйул5атын таарыйар, интириэьиргэтэр.