Кушнарев Апексим Михайлович

Кушнарев Апексим Михайлович (1837—1897.08.25), Хапсыын атыыһыт — I гильдиялаах атыыһыт, миллионер, Саха уобалаһыгар саамай бөдөҥ атыы-эргиэн дьиэтин олохтооччута.

Саха тылын төрөөбүт тылын курдук билэрэ, дьон ахтарынан бииргэ эргинэр А.Л. Борисов диэн эмиэ старообрядец атыыһыты кытта малыыппа ааҕа олороннор сахалыы «икки сүүс, биэс сүүс» диэн харчыларын ааҕан барбыт түгэннэрэ баар.

Дьокуускай уокурук Павловскай сэлиэнньэтигэр 1837 сыллаахха старообрядец бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Сири оҥоруунан дьарыктаммыт. Үүннэрбит үүнээйитин аһын Дьокуускай куоракка киллэрэн атыылыыр. XIX үйэ 50-с сылларыттан Айаан айан суолугар сытар станцияларга, Амма солобуодатыгар килиэби таһыыга, тиэрдиигэ бэдэрээттэспит. Харчы оҥостон баран Өлүөхүмэ, Биитим көмүс хостуур бириискэлэрин этинэн хааччыйыыга ылсар. Атыытын сүрүн дохуотун күндү түүлээҕинэн эргинэн оҥорор эбит. Бастакы ситиһиилээх, барыһы аҕалбыт хантараагын "Тихон Задонскай" борохуот хапытаанын кытта 1871 сыллаахха түһэрсибит.

1881 сыллаахха I гильдиялаах атыыһыт сибидиэтэлистибэтин ылар, онон Россия хайа баҕарар муннугар тиийэн эргинэр кыахтанар. Дьокуускай куоракка бас билэр икки этээстээх таас дьиэлээҕэ, хас да маҕаһыыннааҕа, ону таһынан Москваҕа, Иркутскайга, Томскайга, Охотскайга, Айааҥҥа, Өлүөхүмэҕэ, Биитимҥэ маҕаһыыннардааҕа. Россияҕа баар 48 собуоту, атыы-эргиэн фирмаларын, эргиэмсиктэрин кытта ыкса ситимнээхтитк үлэлиирэ. 30 сыл устата тохтоло суох эргинэн миллионер буолбута, Саха сирин саамай баай дьонун ахсааныгар киирбитэ.

Кэргэнэ Екатерина Матвеевна арыгынан эргиниини салайара. Агриппина диэн кыыһа (кэлин Бушуева диэн араспаанньаламмыта) сүөһү уонна сылгы атыытын салайара. Уола Петр Кушнарев түүлээҕинэн эргинэрэ.

Дьокуускайга икки этээстээх таас дьиэлээҕэ, Иркутскайга таас дьиэлээх уонна хас да икки этээстээх дьиэлэрдээх киэҥ тэлгэһэлээҕэ.

1888 сыллаахха Апексим Кушнарев дьиэтэ суохтарга приют (хонор дьиэ/ночлежный дом) арыйыытын көҕүлээбитэ. Дьахтар гимназиятын арыйыыга 12 тыһыынчаттан тахса солкуобайы сиэртибэлээбитэ. Билиҥҥи Наассыйа бибилэтиэкэтин эргэ дьиэтин тутууга көмөлөспүтэ, ону таһынан Павловскайга оскуола уонна олорор дьиэлэри туттарбыта.

1897 сыллаахха атырдьах ыйын 25 күнүгэр өлбүтэ.

Нэһилиэстибэтэ

Өлбүтүн кэннэ нэстилиэнньиктэригэр 1 мөл. 67 тыһ. 162 солкуобайдаах баай-дуол хаалбыта. Нэстилиэнньиктэрэ нэһилиэстибэлэрин түҥэттибэтэхтэрэ, 1903 сыл кулун тутар 9 күнүгэр "А.М. Кушнарев нэстилиэнньиктэрэ" диэн табаарыстыба тэрийбиттэрэ. Табаарыстыба аҥаарын Петр Кушнарев бас билэрэ. Табаарыстыба табаардарын тиэйээри борохуот атыыласпыта, ону "Апексим" диэн ааттаабыттара.

Аатын үйэтитии

• Дьокуускайга Автодорожнай уокурукка Дьокуускай дьаһалтатын быһаарыытынан атыыһыт аатынан 1994 сыл ыам ыйын 18 күнүнээҕи быһаарыытынан куоллаҕас (переулок) ааттаммыт (2005).

Сигэлэр

• Якутские купцы Кушнаревы Архыыптаммыт 2014, Олунньу 23 күнүгэр. // Старообрядцы в Якутии, yakutskhistory.net (нууч.)
• Из-под лап собаки вылетали блестящие монеты // Республиканская общественно-политическая газета "Якутия" (нууч.)