Кон Феликс Яковлевич

Кон Феликс Яковлевич (30.05.1864-28.07.1941) — Польша өрөбөлүссүйэниэрэ, Польревком чилиэнэ, МОПР тэрийээччилэриттэн биирдэстэрэ, этнограф учуонай, эрэдээктэр, публицист. 1934 сыллаахтан ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. Аммаҕа, Чурапчыга, Дьокуускайга, Намҥа көскө олоро сылдьыбыта.

1864 сыллаахха дьэбириэй атыыһытын дьиэ кэргэнигэр Варшаваҕа төрөөбүт. Варшава университетыгар үөрэммит, ол эрээри бүтэрбэтэх.

1892 сыллаахтан уопсастыбаннай үлэнэн дьарыктаммыт. 1884 с. "Пролетариат" баартыйа дьыалатынан хаайыллыбыт уонна суут быһаарыытынан 10 сыл 8 ыйга хаатыргаҕа ыытыллыбыт. 1891 с. бэс ыйын 8 күнүгэр Дьокуускайга ыытыллыбыт.

Бастаан Боотур уус улууһун Амма буолаһын Бөтүҥ нэһилиэгэр олохсуппуттар, улахан эрэйинэн Чурапчыга олохсуйары ситиспит, ол эрээри, онно өр олорботох, Петр Алексеевы өлөрүү кэнниттэн Дьокуускайга көһөрү ситиспит. Сибиряков эспэдииссийэтин чилиэнэ буолбут. Ойохтоноору православиеҕа көспүт. Христина Григорьевна Гринберг диэн эмиэ көскө олорор "судаарыстыба бөрөстүүпүнньүгүн" кытта ыал буолбуттар.

1992 сыл саҥатыгар Кону ойоҥун кытта Намҥа көһөрбүттэр. Манна олохтоохтору кытта чугасыспыт, улуус нэһилиэктэрин барытын кэрийбит. Сибиир уонна киин хаһыаттарга уонна сурунаалларга саха омугун ыар дьылҕатын туһунан ыстатыйалары бэчээттэппит. Олохтоох дьоҥҥо юридическэй сүбэ биэрэр үгэстэммит. Учууталлаабыт курдук.

Бу кэмҥэ икки бөдөҥ үлэни суруйбут:

• Хатын-Аринское скопческое население диэн монография
• Физиологические и биологические данные о якутах диэн антропология очерката.

1904 сыллаахха Варшаваҕа төннүбүт.

1917 сыл ыам ыйыгар Петрградка тиийбит, ол сыл бассабыыктар баартыйаларыгар киирбит.

Украинаҕа уонна Москубаҕа баартыйа үлэтигэр сылдьыбыт. 1920 с. Ф. Дзержинскэйи уонна Ю. Мархлевскайы кытта Польша быстах кэминээҕи өрөбөлүүссүйэ кэмитиэтигэр киирэр эбит. Үһүс Хомуньуус Интернационалын үлэтигэр көхтөөхтүк кыттыбыт.

1925-1928 сс. "Кыһыл сулус" уонна Оробуочай хаһыат" хаһыаттар эрдээктэрдэрэ.

1930-31 сс. РСФСР Наркомпроһун ускуустубаҕа сиэктэрин сэбиэдиссэйэ.

1931-33 сс. Бүтүн Сойуустааҕы араадьыйа кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ.

1933 сылтан РСФСР Наркомпроһун түмэллэргэ салаатын сэбиэдиссэйэ.

1937-41 сс. - "Наша страна" сурунаал эрэдээктэрэ.

ССРС Киин толорор кэмитиэтин (ЦИК) састаабыгар хаста да талыллан киирэ сылдьыбыта, бөрөсүүдьүмүн чилиэнэ буола сылдьыбыта.

Хас да ыстатыйа, брошюра уонна кинигэ ааптара.

1941 сыллаахха от ыйын 28 күнүгэр Москубаттан эвакуация кэмигэр өлбүтэ.

Аатын үйэтитии

Дьокуускай куорат Дьокутааттарын сэбиэтин 1977 сыл кулун тутар 9 к. быһаарыытынан урукку Ново-курашова уулуссаҕа кини аата иҥэриллибитэ.