Ирбэт тоҥу чинчийэр П. И. Мельников аатынан институт

Ирбэт тоҥу чинчийэр П. И. Мельников аатынан институт (нууч. Институт мерзлотоведения им. П. И. Мельникова) — РАН Сибиирдээҕи салаатын чинчийэр института.

Устуоруйата

Институт устуоруйата 1941 сыллаахха Дьокуускайга ирбэт тоҥу чинчийэр ыстаансыйа арыллыытыттан саҕаламмыта. Бу ыстаансыйа мерзлотоведениены төрүттээччи проф. М. И. Сумгин көҕүлээһининэн ССРС Билимин акадьыамыйатын Ирбэт тоҥу чинчийэр В. А. Обручев аатынан институт иһинэн тэриллибитэ.

Бу сылларга Дьокуускайга таас дьиэлэри тутууга билим эрэкэмэндээссийэлэрин оҥорбута, алдьаммыт дьиэлэри хайдах чөлүгэр түһэрэргэ үлэлээбитэ, Дьокуускайы уунан хааччыйыы боппуруостарын быһаарсыбыта. Саха сирин киинигэр ирбэт тоҥ сиһилии чинчийиллибитэ. Ыстаансыйа сүбэлэрэ 1955 с. олунньу 24 күнүгэр тахсыбыт Саха АССР Совминын быһаарыытынн бигэргэммит тутуу нуормаларын уларытыыга олох буолбуттара. 1956 с. ыстаансыйа үлэһиттэрин ахсаана 88 киһи буолбута. Онтон учуонайдарын ахсаана - 38.

1956 сыллаахха Дьокуускайдааҕы ирбэт тоҥу чинчийэр ыстаансыйа үөһэ ааттаммыт институт Хотугулуу-Илиҥҥи отделениетын статуһун ылбыта. Ирбэт тоҥ чинчийии дириҥээн уонна кэҥээн испитэ. Саха сирин хотугу оруйоуннарын саҥа прибордарынан чинчийии ыытыллыбыта.

1960 с. ахсынньы 9 күнүгэр ССРС Билимин акадьыамыйатын бөрөсүүдьүмэ Дьокуускайга Ирбэт тоҥу чинчийэр институуту акадьыамыйа Сибиирдээҕи салаатын иһинэн тэрийэргэ уураах таһаарбыта. Дьокуускайдааҕы ыстаансыйаттан ураты институт бас билиитигэр Игаркатааҕы (Красноярскай кыраай), Анаадырдааҕы (Магадаан уобалаһа) уонна Алданнааҕы ыстаансыйалар киирбиттэрэ. Институт штаата 186 киһи буолбута, ол иһигэр 2 билим дуоктара уонна 12 билим хандьыдтаата үлэлииллэрэ.

Бу сылларга институт ирбэт тоҥу чинчийиигэ Илин Сибиир, Уһук Илин уонна Сэбиэскэй Сойуус Хотугулуу-Илинин барытын координациялыыр буолбута.