Жорницкай Ефим Львович

Жорницкай Ефим Львович (төрүүрүгэр Ушер Лейбович-Ихилевич Жорницкай; 1899—1961) — тутааччы, кини салалтатынан Саха сиригэр аан дойдуга бастакынан элбэх этээстээх дьиэлэри тимир-бетон баҕаналарга тутар буолбуттара, ССРС Тутууга уонна архитектураҕа Акадьыамыйатын чилиэн-кэрэспэдьиэнэ, сүүрбэттэн тахса сыл "Якутстрой" треһи салайбыта, Саха АССР билимин уонна тиэхиньикэтин үтүөлээх дьайыксыта (1952).

Олоҕун олуктара

1899 сыллаахха сэтинньи 27 күнүгэр Одессаҕа төрөөбүтэ. 1916 с. ремесленник үөрэнээччилэр оскуолаларын бүтэрэн баран Одессаҕа уонна Екатеринославка слесарьдаабыта. 1918 с. Украинаны оккупациялаабыт ньиэмэстэри утары охсуһар бартыһаан этрээтигэр киирбитэ. 1919-21 сс. Кыһыл аармыйаҕа сулууспалаабыта. 1922-30 сс. Украинаҕа потребкооперацияҕа үлэлээбитэ. 1930 с. Москубаҕа бастаан Байыаннай-инженернай училищеҕа , онтон РККА Байыаннай-инженернай акадьыамыйатыгар үөрэххэ ыытыллыбыт. Байыаннай инженер-конструктор идэтин баһылаан Главсевморпуть систиэмэтигэр үлэҕэ ыытыллыбыт. Онно Полярнай авиция Ленскай авиагруппатын начаалынньыгынан уонна главнай инженеринэн анаабыттар.

1937 с. ГУСМП "Якутстройун" тутар хонтуоратын начаалынньыгынан анаммыт.

Кини салалтатынан сэрии иннинэ Дьокуускайга 8-с оскуола икки этээстээх таас дьиэтэ (Ленин проспегар турбута, кэлин 1-кы нүөмэрдээх оскуола буола сылдьыбыта, 2023 сыллаахха суох гыныллыбыта) уонна "Киин" киинэ тыйаатырын дьиэлэрэ тутуллан саҕалаабыттара, сэрии кэмигэр үлэҕэ киирбиттэрэ. Бу дьиэлэр — Саха сиригэр уонна дойдуга бастакы тимир-бетон баҕаналарга тутуллубут дьиэлэр.

1941 с. Саха АССР Совнаркомун иһинээҕи промышленнай тутуу треһин управляющайынан ананар. Сэрии кэмигэр АлСиб аэродромнарын тутууну салайар үлэҕэ ананар.

1944 с. "Якутстрой" олорор уонна промышленность дьиэлэрин тутар трескэ управляющайынан ананар. Бу сылларга "Якутстрой" тимирдээх бетонтан тутууну киэҥник киллэрэр. 1948 с. элбэх этээстээх киин ититиилээх олорор дьиэлэри былаанынан тутууну саҕалыыр. Дойдуга аан бастаан тимирдээх бетонтан оҥоһуллубут баҕаналарга дьиэлэри тутууну саҕалыыллар. Тутууга башеннай кырааннар, экскаватаордар, булдьозердар туттуллар буолаллар.

Бу саҕана бастаан Дьокуускайга үс, онтон түөрт этээстээх олорор дьиэлэр (кэлин бу дьиэлэри чинчийээччилэр типовой гыммыттара), ССРС Билим акадьыамыйатын Сибиирдээҕи филилалын Дьокуускайдааҕы салаатын дьиэтэ, Гольминкаҕа 1800 миэтэрэ усталаах даамба тутуллубуттара.

1958 с. Якутстрой үлэтин хааччыйарга, ирбэт тоҥҥо тутууну ыытарга чинчийии ыытар научно-исследовательскай станция тэриллэр.

Хаста да Саха сирин уонна Дьокуускай обкуомнарын чилиэнинэн, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаатынан талыллан үлэлээбитэ.

1944 сыллаахха артыыс Мария Ицкинзон диэн дьахтары кэргэн ылбыта (1921, Екатеринослав — 1995), кэргэнэ Саха балетын артыыстарыттан бастакыннан Саха АССР үтүөлээх артыыһа буолбута, саха үҥкүүтүн чинчийбитэ. Уоллара 2024 сыллаахха Дьокуускайга олорор диэн Кирилл Бычков ыстатыйатыгар суруллубута.

Жорницкай 1961 с. Дьокуускайга өлбүтэ.

Наҕараадалара

Икки Үлэ Кыһыл знамята уордьана, "Бочуот бэлиэтэ" уордьан, "Кыһыл сулус" уордьан, мэтээллэр.

Аатын үйэтитии

• Жорницкай аата 1961 сыллаахха Дьокуускай урукку Майскай уулуссатыгар иҥэриллибитэ.

• 2014 сыллаахха Саха сирин бэтэрээн тутааччыта Александр Вадимович Савин көҕүлээһининэн Е. Л. Жорницкай аатынан ведомственнай бириэмийэ олохтоммута (түөрт номинациялаах), СӨ Минстройун хамыыһыйата сылын ахсын Тутааччы күнүгэр туттарар.

Жорницкай туһунан

• Инженер-новатор Е.Л. Жорницкий // История Якутии в лицах / Владимир Пестерев. - Якутск : Бичик, 2001. - 462 с., С. 252-254