Диего Марадона
| Диего Марадона | |
|---|---|
.jpg) | |
| Төрөөбүтэ |
1960 алтынньы 30 Ланус, Аргентина |
| Өлбүтэ |
2020 сэтинньи 25 Дике Лухан, Аргентина |
| Позицията | бастааччы, атаакалыыр ортоһут |
| Уҥуоҕа | 165 |
Диего Армандо Марадона (Diego Armando Maradona) диэн Аргентина футбол оонньооччута. Оруоллара атаакалыыр ортоһут уонна бастааччы. Аан дойду биир чулуу футболиһа буолар.
1979-1980 сыллардааҕы Соҕуруу Америка Сыл футболиһа. Түөрт аан дойду чемпионатын кыттааччыта (1982, 1986, 1990, 1994). 1986 сыллааҕы аан дойду чемпиона, 1990 сыллааҕы аан дойду вице-чемпиона. «Бока Хуниорс» кулууптуун Аргентина чемпиона. «Наполи» кулууптуун Италия икки төгүллээх чемпиона.
Оҕо сааһа
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Диего Армандо Марадона 1960 сыл алтынньы 30 күнүгэр Ланус куорат (Буэнос Айрес агломерацията) поликлиникатыгар дон Диего Марадона уонна Дальма Сальвадоре Франко дьиэ кэргэннэригэр аҕыс оҕоттон бэсиһинэн төрөөбүтэ. Түөрт кыыс кэнниттэн бастакы уол. Аҕатынан гуарани уонна испан, ийэтинэн италиан уонна хорват төрүттэрдээх. Оҕо сааһа Вилья Фиорито куоракка ааспыта.
Футболист
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Архентинос Хуниорс
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Диего аҕыс саастааҕар, кини уон саастаах доҕоро Гойо Каррисо, Los Cebollitas (луукчааннар) диэн «Архентинос Хуниорс» кулууп оҕо хамаандатыгар оонньуура. Гойо Диегоны хамаанда тренерын кытта билсиһиннэрэн кини үчүгэйдик оонньуурун көрөннөр хамаандаҕа ылбыттара. Диего луукчааннары кытта 136 матчы утумнаахтык кыайбыттара, маны тэҥэ национальнай чемпионаты эмиэ кыайбыттара.
Диего профессиональнай карьератын Архентинос Хуниорс кулуубугар 1976 сыл тохсунньу 20 күнүгэр саҕалаабыта. Бу кулуупка биэс сыл оонньообута, 166 матчы оонньообута 116 гол киллэрбитэ. Марадона «Архентинос Хуниорс» кулуупка улахан талааннааҕа арыллыбыта. Бастатан туран таба пас биэриитинэн уонна сатабыллаах техникатынан биллибитэ. Төһө да эдэр саастааҕын иһин, сотору кэминэн хамаанда хапытаана буолбута. 1979 сыллаахха Марадона Аргентина футболун ордук сыаналаах оонньооччутунан (Footbolista del Año) ааттаммыта.
«Архентинос Хуниорс» кулуупка оонньуу сылдьан, Диего Марадона карьератын бастакы сылларыгар чулуу талааннаах футболист буоларын көрдөрбүтэ уонна онно ситиһиилэринэн аан дойдуга биллибитэ. Бу кулуупка оонньообут кэмэ Марадона инники карьератыгар улахан суолталаах буолар.
Бока Хуниорс
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Диего Марадона 1981 сыл бэс ыйын 20 күнүгэр «Бока Хуниорс» кулуубу кытта 4 мөлүйүөн доллардаах контракт түһэрсибитэ. Икки күнүнэн «Тальерес де Кордоба» кулууп утары оонньууга дебюттаабыта. «Бока Хуниорс» 4-1 ахсааннаах кыайбыта, Марадона иккитэ голлаабыта. Балаҕан ыйын 10 күнүгэр Ла Бомбонера стадиоҥҥа «Ривер Плейт» утары бастакы Суперкласико оонньуутугар кыттыбыта. Ол матчка Бока Ривер Плейты 3-0 кыайбыта, Марадона биир гол киллэрбитэ. Бока Хуниорс ситиһиилээх сезону аһаран Аргентина чемпиона буолбута. Марадона бу кулууп иһин бүтүннүүтэ 40 матчы оонньоон 28 гол киллэрбитэ.
Барселона
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]1982 сыллаахха Марадонаны Испания «Барселона» кулууба 8 мөлүйүөн долларга атыыласпыта, ол саҕана рекордаах трансфер төлөбүрэ буолбута. Барселона иһин бастакы оонньуутугар Валенсияҕа гол киллэрбитэ да хамаандата 2:1 хотторбута. Бүтүннүүтэ 36 матчы оонньоон 22 гол киллэрбитэ. Марадона Барсалыын Испания куубагын (1982/83), Испания лигатын куубагын (1983), Испания суперкуубагын (1983) кыайбыта.
Наполи
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]1984 сыл бэс ыйын 30 күнүгэр Марадонаны Италия «Наполи» кулууба 7,6 мөлүйүөн долларга атыыласпыта. Наполи иһин бүтүннүүтэ 188 матчы оонньообута 81 гол киллэрбитэ. Наполины кытта Диего иккитэ Италия чемпиона буолбута 1986-87 уонна 1989-90 сезоннарга. Бу кыайыылар кулууп устуоруйатыгар бастакы икки чемпионнааһына буолар. Аныгыскы икки чемпионнааһына 2022-23 уонна 2024-25 сезоннарга буолар. 1988-89 сезоҥҥа Наполи Штутгарты хотон УЕФА куубагын ылар. Бу киирсиигэ Марадона бастакы дьиэтээҕи матчка биир голу пенальтиттан киллэрэр. Наполиттан 1991 сыл атырдьах ыйын 24 күнүгэр уурайар. Диего Марадона күн бүгүҥҥэ дылы Наполи ыалдьааччылара ордук сөбүлүүр ытыктыыр футболистара буолар, Неаполь куорат биир биллэр симбола буолар. 2020 сыллаахха өлбүтүн кэннэ, Наполи Сан Паоло стадиона кини кэриэһигэр ааттаммыта.
Атын кулууптар
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Марадона карьератын бүтэһик сылларыгар «Севилья» (1992-1993) уонна «Ньюэллс Олд Бойз» (1993) кулууптарыгар оонньоон баран 1995 сыллаахха Бока Хуниорска төннүбүтэ. Манна 1997 сыллаахха дылы оонньоон баран футболист үлэтин түмүктээбитэ.
Аргентина ил хамаандата
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Диего Марадона Аргентина сүүмэрдэммит хамаандатыгар 1977 сыллаахха 16 саастааҕар бастакытын ыҥырыллыбыта. 1982 сылтан 1994 сылга диэри түөрт аан дойду чемпионатыгар кыттыбыта, 1986 сыллаахха аан дойду чемпиона буолбута, 1990 сыллаахха вице-чемпион буолбута. Аргентина иһин 91 матчка оонньообута, 34 гол киллэрбитэ. 1986 сылтан дойду хамаандатын хапытаана.
1986 сыллааҕы аан дойду чемпионатын бастыҥ футболиһа. Бу чемпионат финалын түөрт гыммыт бииригэр Англия утары матчка футбол устуоруйатыгар аатырбыт икки голу киллэрбитэ. Бастакы голун илиитинэн киллэрэн "Таҥара илиитэ" диэн ааттаммыта. Иккис голун хонуу киин линиятыттан бэртээхэйдик дриблингнаан тоҕо көтөн түөрт аангыл футболиһын ааһан киллэрбитэ. Бу гол "Үйэ гола" диэн ааттаммыта.
Техниката
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Оонньуур истиилин уратыта: сыыдам атахтаах, күүстээх дриблинг, сымса хамсаныылаах. Диего үчүгэй дриблиннаах кыра уҥуохтаах буолан холкутук хамсанара түргэнник сүүрэрэ. Оонньуу хабаанын сатаан көрөн табатык пастыыра. Оҕо сааһыттан хаҥас атаҕынан күүскэ тэбэрэ оонньууттан да линияттан да. Кыра да буоллар киирсэрин сатыыра, бигэ туруктааҕа. Утарсааччылара төһө да кинини охторо сатаабыттарын иһин, кимиэхэ да мэнээх баһыйтарбат этэ. Бастыҥ бомбардир буолбатар да, кини хас биирдии киллэрбит гола улахан суолталааҕа уонна оонньууну быһаарара.
Тренер
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]2008—2010 сылларга Аргентина хамаандатын тренера этэ. 2010 сыллааҕы аан дойду чемпионатын кэннэ уурайбыта. Маны таһынан араас Аргентина, Холбоһуктаах Араб Эмираттарын, Мексика кулууптарыгар тренердаабыта.
Тус олоҕо
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Диего биир ойохтооҕо, киниттэн икки кыыстаах. Атын үс дьахтартан үс оҕолоох икки уол, биир кыыс.
Олоҕун тухары араас дьаллыктарга ылларара, олортон биирдэстэрэ кокаин.
2020 сыл сэтинньи 25 күнүгэр сүрэҕэ тохтоон өлбүтэ.
Ситиһиилэрэ
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Хамаанда
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
«Бока Хуниорс»
- Аргентина чемпиона: Метрополитано 1981
«Барселона»
- Испания куубага: 1982/83
- Испания лигатын куубага: 1983
- Испания суперкуубага: 1984
«Наполи»
- Италия чемпиона: 1986/87, 1989/90
- Италия куубага: 1986/87
- УЕФА куубага: 1988/89
- Италия суперкуубага: 1990
Аргентина хамаандата
- Аан дойду чемпиона (ыччат хамаандата): 1979
- Аан дойду чемпиона: 1986
- Аан дойду вице-чемпиона: 1990
Тус
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- Аргентина сыл футболиһа: 1979, 1980, 1981
- Буэнос Айрес ытык олохтооҕо
- 1986 сыллааҕы аан дойду чемпионатын бастыҥ футболиһа
- 1999 сыллааҕы ыйытыынан Футбол устуоруйатын бастыҥ кэрэ голун ааптара
- Үйэ биир бастыҥ футболиһа: ФИФА 2002
Литэрэтиирэ
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- Burns, Jimmy (1996). La mano de Dios. Ed. El País - Aguilar. ISBN 9788441321021.
- Dini, Vittorio; Oscar, Nicolaus (2001). Te Diegum. Ed. Sudamericana. ISBN 9500720159.
- Maradona, Diego Armando (2000). Yo soy el Diego. Ed. Planeta. ISBN 9871144628.
- Cid Lucas, Fernando, "El culto a (san) Diego Armando Maradona en Nápoles: el meteórico proceso de santificación popular de «el pibe de oro»", Revista de Folklore, nº 517, 2025, pp. 15-31.