Госдуума
Арассыыйа Федерациятын Федеральнай мунньаҕын (собраниятын) Судаарыстыбынай Дуумата[1][2], эбэтэр Государственнай дума[3] (кылгатыллыбыта: Госдуума[4] уонна ГД[5]) — Арассыыйа парламенын — Федеральнай мунньах алын палатата. Үрдүкү быыбарданар уонна сокуон таһаарар былаас уоргана, Федерация Советын кытта[6].
Госдуума дьокутааттара Арассыыйа олохтоохторунан бүттүүн уонна көнө избирательнай быраап көмөтүнэн 5 сылга быыбарданаллар[7].
Устуоруйа
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]«Дуума» тыл өссө Киевскай Руська баар этэ, онно сүбэлэһэр уонна быыбарданар уорганнар «Дуума» ааттанар этилэр. Арассыыйа импиэрийэтигэр куораттааҕы бэйэни салайыытыгар куораттааҕы дуумалар баар этилэр. «Судаарыстыбынай Дуума» ааттаах уорган аан-маҥнайгынан 1905 сыллаахха үөскээбитэ уонна 1917 сыллаахха диэри үлэлээбитэ.
ССРС-га уонна РСФСР-га Госдуума суох этэ, ол оннугар Үрдүкү Сэбиэттэр баар этилэр, оттон 1989 сыллаахтан Народнай дьокутааттар сийиэстэрэ үлэлээбиттэрэ.
1400-с нүөмэрдээх Борис Ельцин ыйааҕынан Үрдүкү Сэбиэт уонна Дьокутааттар сийиэстэрэ суох буолбуттара, ол оннугар саҥа Федеральнай мунньах алын палататын быыбардара анаммыттара.
Госдуума I ыҥырыытын быыбардара 1993 сылын ахсынньы 13 күнүгэр буолбуттара, саҥа Төрүт Сокуону ылынар референдуму кытта. Ол Төрүт Сокуон Госдуума статуһун туруорбута.
Госдуума Москубаҕа үлэлиир, бу аадырыһынан: Охотный Ряд уул. 1, былыр онно ССРС үлэ уонна көмүскэл сэбиэтэ, ССРС миниистэрдэрин сэбиэтэ, Госплан ССРС үлэлии сылдьыбыттара.
Кэнники быыбардар
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Госдуума VIII ыҥырыытын дьокутааттарын быыбардара балаҕан ыйын 17—19 күннэригэр буолбуттара. Быыбардар булкуллубут быыбардар систематынан ааспыттара: аҥара партийнай испииһэктэринэн (225 миэстэ), атын аҥара биир мандааттаах уокуруктарынан (225 миэстэ).
 | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Партия | Партийнай испииһэктэринэн | Биир мандааттаах уокуруктарынан |
Миэстэ | +/– | |||||
| Куолас | % | Миэстэ | Куолас | % | Миэстэ | ||||
| «Биир ньыгыл Арассыыйа» | 28 064 200 | 50,88 | 126 | 25 201 048 | 47,46 | 198 | 324 | –19 | |
| КПРФ | 10 660 669 | 19,33 | 48 | 8 984 506 | 16,92 | 9 | 57 | +15 | |
| ЛДПР | 4 252 252 | 7,71 | 19 | 3 234 113 | 6,09 | 2 | 21 | –18 | |
| «Сиэрдээх Арассыыйа» | 4 201 744 | 7,62 | 19 | 4 882 518 | 9,19 | 8 | 27 | +4 | |
| «Саҥа дьон» | 2 997 744 | 5,43 | 13 | 2 684 082 | 5,05 | 0 | 13 | Саҥа | |
| «Пенсионердар партиялара» | 1 381 915 | 2,51 | 0 | 1 969 986 | 3,71 | 0 | 0 | 0 | |
| «Яблоко» | 753 268 | 1,37 | 0 | 1 091 837 | 2,06 | 0 | 0 | 0 | |
| «Арассыыйа коммунистара» | 715 621 | 1,30 | 0 | 1 639 774 | 3,09 | 0 | 0 | 0 | |
| «От күөхтэр» | 512 418 | 0,93 | 0 | 541 289 | 1,02 | 0 | 0 | 0 | |
| «Родина» | 450 449 | 0,82 | 0 | 829 303 | 1,56 | 1 | 1 | 0 | |
| РПСС | 431 530 | 0,78 | 0 | 372 867 | 0,70 | 0 | 0 | Саҥа | |
| «От күөх альтернатива» | 357 870 | 0,65 | 0 | 120 137 | 0,23 | 0 | 0 | Саҥа | |
| «Рост партията» | 291 465 | 0,53 | 0 | 515 020 | 0,97 | 1 | 1 | +1 | |
| «Гражданскай платформа» | 86 964 | 0,16 | 0 | 386 663 | 0,73 | 1 | 1 | 0 | |
| Тутулуга суох хандьыдааттар | — | 646 950 | 1,22 | 5 | 5 | +4 | |||
| Барытын холбоон | 55 158 109 | 100,00 | 225 | 53 100 093 | 100,00 | 225 | 450 | 0 | |
| Ааҕыллыбыт куоластар | 55 158 109 | 97,92 | 53 100 093 | 96,52 | |||||
| Ааҕыллыбатах куоластар | 1 171 581 | 2,08 | 1 913 578 | 3,48 | |||||
| Бары куоластар | 56 329 690 | 100,00 | 55 013 671 | 100,00 | |||||
| Куоластыыр бырааптаах дьон | 109 204 662 | 51,58 | 108 231 085 | 50,83 | |||||
Быһаарыылар
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- ↑ Сахалыы иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэлэрэ «Дуума» тылы улахан буукубаттан суруйаллар, оттон Д. Э. Розенталь ыйынньыгар уонна Э. К. Пекарскай тылдьытыгар «Дуума» тылы кыра буукубаттан суруллар
- ↑ Сорох төрүттэр «Дуума» тылы биир у буукубалаах суруйаллар
- ↑ Дума — СахаТыла.ру
- ↑ Госдуума(сах.). Кыым (хаһыат). Тургутулунна 30 Кулун тутар 2026.
- ↑ В ГД рассказали, какие работники обязаны проходить медосмотр(нууч.). ТАСС. Тургутулунна 30 Кулун тутар 2026.
- ↑ Конституция Российской Федерации Глава 5. Федеральное Собрание(нууч.). — «Статья 94. Федеральное Собрание - парламент Российской Федерации - является представительным и законодательным органом Российской Федерации. Статья 95. 1. Федеральное Собрание состоит из двух палат - Совета Федерации и Государственной Думы.» Тургутулунна 30 Кулун тутар 2026.
- ↑ Конституция Российской Федерации Глава 5. Федеральное Собрание(нууч.). — «Статья 96. 1. Государственная Дума избирается сроком на пять лет. 2. Порядок формирования Совета Федерации и порядок выборов депутатов Государственной Думы устанавливается федеральными законами.» Тургутулунна 30 Кулун тутар 2026.
Литэрэтиирэ
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- Лолаева С., Чекрасов Г. Повседневная жизнь депутатов Государственной Думы. — Москва: Молодая гвардия, 2007—480 с.
- Сахаров Н. А. К 105-летию парламентаризма в России. — Москва: Аппарат Государственной думы Федерального собрания Российской Федерации, 2011.
