Боруссия Дортмунд
Бу манна нууччалыы Википедия ыстатыйатын сүрүн ис хоһоонун (таблицалары, оонньооччулар испииһэктэрин уонна сноскалары таһынан) сахалыыга толору тылбаастыыр холобура:
«Боруссия» (Дортмунд куорат футбол кулууба)
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]«Боруссия» (Дортмунд) (нем. Ballspielverein Borussia 09 e. V. Dortmund, [boˈʁʊsi̯aː ˈdɔɐ̯tmʊnt] истии) — Германия Дортмунд куоратыттан (Хотугу Рейн-Вестфалия сирин үһүс улахан куората) төрүттээх ниэмэс футбол кулууба.
Германияҕа саамай биллэр уонна титуллаах кулууптардаттан биирдэстэрэ буолар («Бавария» кэнниттэн иккис миэстэни ылар). «Бавария» уонна «Гамбург» кулууптары кытта УЕФА Чемпионнар Лигатын кыайбыт үс ниэмэс кулууптарыттан биирдэстэрэ.
Уопсай сведениелэр
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]1909 сыллаахха олохтоммута. Свои бастакы Германия чөмпүйүөнэ аатын 1950-с сыллар иккис аҥаарыгар сүүйбүтэ, оттон 1963 сыллаахха «Боруссия» профессиональнай Бундеслиганы тэрийээччилэртэн биирдэстэрэ буолбута.
- Аатын толору кэҥэтии: Ballspielverein Borussia 09 e. V. Dortmund
- Хос ааттара: «Хара-саһархайдар» (Die Schwarzgelben), «Тойон ыҤыра» (Hummeln)
- Стадиона: «Сигнал Идуна Парк» (Signal Iduna Park)
- Стадион киэҥэ: 81 365 көрөөччү (Германияҕа саамай улахан).
- Сүрүн өстөөхтөрө: «Шальке 04» (маннык оонньууну Рурское дерби диэн ааттыыллар). Ону тэҥэ «Бавария» кулуубу кытта ДерКлассикер диэн ааттаах улахан күрэстэһиини оҥороллор.
- Членнэрэ: 2023 сыллаахха кулууп 189 000 тахса чилиэннээҕэ.
Историята
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Эрдэтээҥҥи сыллар
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Кулууп 1909 сыл ахсынньы 19 күнүгэр бар Zum Wildschütz («Тыа сааһыттар» диэн) ааттаах сиргэ, синбиир семинарист оҕолоро түмсэн, тэриллибитэ. Олор наставниктара, пастор Девальд, футболтан силлээн кэлэҕэһэ буолан, спорт куруһуогар киллэриэн баҕарбат этэ. 18 эдэр киһи, Франц Якоби салайааччылаах, пастор сүбэтин истибэккэ, футболга бэйэлэрэ кулууп тэринэллэр.
«Боруссия» диэн аат Латыын тылыгар Пруссия диэн суолталаах уонна ыксатыгар баар пиибэ оҥорор собуот аатыттан ылбыт.
Бастаан кумаанда үрүҥ-халлаан күөҕэ балаһалаах футболкаларынан, кыһыл балаһанан уонна хара шорталарынан оонньуур этэ. Билиҥҥи хара-саһархай дьүһүннэрэ 1913 сыллаахха баар буолбуттара. Бастакы сылларыгар кулууп уокуруктааҕы (окружной) лигаларга оонньообута.
Бастакы чөмпүйүөннэр ааттара (1950-с сыллар)
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- 1956 уонна 1957 сыллар: «Боруссия» историятыгар бастакытын Германия чөмпүйүөнэ буолбута. 1956 сыллаахха финалга «Карлсруэ»-ны 4:2 ахсаанынан, оттон 1957 сыллаахха «Гамбург»-у 4:1 ахсаанынан кыайбыта.
Кубок Кубоктарын кыайыы (1966)
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- 1963 сыл: Саҥа тэриллибит Бундеслигаҕа киирбитэ.
- 1966 сыл: Европа Кубок Кубоктарын финалыгар «Ливерпуль» кулуубу 2:1 ахсаанынан эбии бириэмэҕэ кыайан, «Боруссия» Германия кулууптарыттан бастакынан Европатааҕы трофейы сүүйбүтэ.
Улахан итэҕэстэр (1970–1980-с сыллар)
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]1972 сыллаахха «Боруссия» Бундеслигаттан тахсыбыта, ол эрээри 1976 сыллаахха төннүбүтэ. Бу кэмҥэ кулууп үбүн-харчытын ыарахаттарын көрсүбүтэ.
Алтан үйэ (1990-с сыллар)
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- 1990-с сыллар: Кулууп тиллиитин кэмигэр киирбитэ. Онуоха Дотмунд куорат мээринэн Фред Кнауп баарынан, кулууп үбүн-харчытын балаһыанньата тупсубута.
- Отто Рехагель уонна Михаэль Майер салайыыларынан кулууп ситиһиилэрэ үрдээбитэ.
- 1997 сыл: Тренер Оттмар Хитцфельд салайабылынан, «Боруссия» УЕФА Чемпионнар Лигатын финалыгар «Ювентус»-у 3:1 ахсаанынан кыайбыта. Ол сыл эмиэ Океаннары икки ардынааҕы Кубогы (Межконтинентальный кубок) ылбыта.
Саҥа үйэ
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- 2000-с сыллар: 2002 сыллаахха кулууп Германия чөмпүйүөнэ буолбута, ол эрээри кэлин сүрдээх улахан финансовай ыарахаттары көрсүбүтэ, ол түмүгэр стадионнарын аатын атыылыырга күһэллибиттэрэ (Вестфаленштадион —> Сигнал Идуна Парк).
- Юрген Клопп эпохата (2008–2015): Эдэр тренер Юрген Клопп кэлиэҕиттэн «Боруссия» саҥалыы тыыннаах кулууп буолбута.
- 2011 уонна 2012 сыллар: Германия чөмпүйүөнэ аатын иккитэ кэтэҕитинии сүүйбүтэ.
- 2012 сыл: Германия Кубогын уонна Чөмпүйүөн аатын биир кэмҥэ сүүйэн, «Дубль» оҥорбута.
- 2013 сыл: Чемпионнар Лигатын финалыгар тиийбитэ, онно «Баварияҕа хотторбута.
- Клопп кэннинээҕи кэм:
- 2017 уонна 2021 сыллар: DFB-Pokal Кубогын (Германия Кубогын) сүүйбүтэ.
- 2023 сыл: Бундеслига чөмпүйүөнэ буоларга олус чугаһаабыта, бүтэһик туурга оонньууларын тэҥнээн, титул «Бавария»-ҕа барбыта.
- 2024 сыл: УЕФА Чемпионнар Лигатын финалыгар үһүс төгүлүн тиийбитэ, онно «Реал Мадрид»-ка хотторбута.