Зверев Сергей Афанасьевич — барыллар ыккардыларынааҕы ураты

Перейти к навигации Перейти к поиску
1009 баайт эбиллибит ,  6 сыл ынараа өттүгэр
ib, көннөрүү (ТК, ТС)
к
(ib, көннөрүү (ТК, ТС))
{{Персона
[[Ойуу:Зверев_Сергей_Афанасьевич_-_Кыыл_Уола.jpg|150px|thumb|right|Зверев Сергей Афанасьевич — Кыыл Уола]]
|аата = Кыыл Уола
 
|төрөөбүт аата = Зверев Сергей Афанасьевич
'''Сергей Афанасьевич Зверев — Кыыл Уола''' (06.07.1900—07.03.1973) — олоҥхоһут, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ (1939).
|ойуу = Зверев_Сергей_Афанасьевич_-_Кыыл_Уола.jpg
|кэтитэ =
|ойуу ис хоһооно = <!-- Мэтириэт ис хоһоонун тириэрдиэхтээх -->
|үлэтэ = олоҥхоһут
|төрөөбүт күнэ = 8.7.1900 (25.6)
|төрөөбүт сирэ = {{ТөрөөбүтСирэ|Түбэй нэһилиэгэ}}, [[Сунтаар улууһа]], [[Бүлүү уокуруга]], <br />[[Саха уобалаһа]]
|дойдута = Россия империята, ССРС
|өлбүт күнэ = 7.3.1973
|өлбүт сирэ = {{ӨлбүтСирэ|}}
|аҕата =
|ийэтэ =
|кэргэнэ =
|ойоҕо =
|оҕолоро =
|наҕараадалара = {{{!}} style="background: transparent"
{{!}} {{Үлэ Кыһыл Знамятын уордьана|1971}}
{{!}}}
{{{!}} style="background: transparent"
{{!}} {{РСФСР культуратын үтүөлээх үлэһитэ|1968}}
{{!}}}
|атын =
|биики ыскылаат =
}}
'''Сергей Афанасьевич Зверев  — Кыыл Уола''' (0608.07.1900—071900, [[Түбэй нэһилиэгэ]], [[Сунтаар улууһа]], [[Бүлүү уокуруга]], [[Саха уобалаһа]] — 07.03.1973)   биллиилээх олоҥхоһут, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ (1939).
 
== Олоҕун олуктара ==
[[1900]] сыл эргэ истиилинэнсыллаахха бэс ыйын 25 күнүгэр, саҥанан [[(от ыйын 6]]8) күнүгэр Бүлүү уокуругун [[Сунтаар улууһа|Сунтаар улууһугар]] [[Түбэ (Сунтаар)|Түбэ]]Түбэй нэһилиэккэ төрөөбүт<ref name="ilin">[http://ilin-yakutsk.narod.ru/2000-2/65.htm Исторический, культурологический журнал «Илин», №  2(21)  — 2000: Его называли «Посланник небес»…]</ref>.
Оҕо эрдэҕиттэн норуот уус-уран айымньытыгар уһуйуллан, сүгүрүйэн улааппытаулааппыт. Айылҕаттан бэриллибит дьоҕура сайдарыгар остуоруйаһыт Дьаакып Ырдьан улахан сабыдыаллаах эбит.
ХамначчыттабытХамначчыттаабыт, [[Бодойбо]] бириискэлэригэр оробуочайдаабытүлэлээбит, [[Кэмпэндээйи]] тууһун собуотугар болуотунньуктаабыт. Кэлин колхуос бэрэссэдээтэлэ, Ньурбатааҕы тыйаатыр артыыһа буола сылдьыбыт.
 
== Дьиэ кэргэнэ, аймахтара ==
* Антон Дьапта  — эһэтэ, аатырбыт олоҥхоһут<ref name="ilin"></ref>.
* Афанасий Антонов (Кыыл Охонооһой) — аҕата, Бүлүү уокуругар биллибит олоҥхоһут, мас ууһа, көмүс ууһа<ref name="ilin"></ref>.
* Хара Мотуруона  — ийэтэ, остуоруйа кэпсиирин, олоҥхолуурун сөбүлүүр эбит<ref name="ilin"></ref>.
Үстэ<ref name="ilin"></ref> кэргэннэнэ сылдьыбыт (бастакы кэргэнэ төрүү сытан өлбүт), 14 о5оломмут.
* Анастасия Потаповна  — иккис кэргэнэойоҕо.
* Федорова-Зверева Федора Ивановна  — үһүс кэргэнэойоҕо<ref name="ilin"></ref>.
Үһүс кэргэниттэнойоҕуттан оҕолоругар өбүгэлэрин аатын биэрбит: Сиэнэкэ, Төгүл, Күөгэйээни, Туйаарыма<ref name="ilin"></ref>.
* [[Зверев Дмитрий Сергеевич]] (11.06.1939—08.09.2012)  — уола, Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын үтүөлээх үлэһитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ, прозаик-публицист.
 
 
== Айар үлэтэ ==
[[Ойуу:Зверев.jpg|150px|thumb|right|Зверев Сергей Афанасьевич  — Кыыл Уола]]
«Мин сүрэҕим» диэн тэттик айымньытыгар олус бэргэнник бэйэтин ырыаhыт, тойуксут быhыытынан аналын уобарастаан эппитэ<ref>[http://www.nlib.sakha.ru/Resoures/Data/Bibl_Assist/Zverev/zverev1.html Национальная библиотека Республики Саха (Якутия): Илларионов В. В.: Сергей Зверев айар үлэтин олуктара]</ref>:
{{Цитата|<poem>''Суой, доҕоттоор,''
''Сэбирдэх күндү күөмэйдээҕэ.''
''Алгыстаах олоҕу,''
'' Аан дойду кэскилин айхаллаабыта.''</poem>}}
 
===== Норуот үҥкүүтүн маастара =====
Сергей Зверев саха үҥкүүтүн культуратын төрүттээччитэ, саха былыргы умнуллан эрэр ритуальнай үҥкүүлэрин yйэтиппит ураты үтүөлээх. 30-н тахса, саха норуотун үҥкүүтүгэр үтүө холобур буолбут, үҥкүүнү айбыт: «Алгыс», «Ситим», «Сэлбэрээскэ», «Хотой», «Кымыс үрдэ» о. д. а.
Итини тэҥэ ССРС норуоттарын үҥкүүлэрин туруорбута.<br />
Биир бастыҥ үҥкүүтэ  — «Оһуордар».<br />
Зверев үҥкүүлэрэ норуот культуратыгар олоҕуран айыллыбыттара. Саха үҥкүүтүгэр «таҥалай үктээн хаамыы», «үөһээ айыыларга сүгүрүйүү», «туос иhит ойуута», «дэйбиирдээх хаамыы», «күөттэhии», «быа быластааhын», «балталаhыы», «уруйдааhын», «тобук холбоон ойуу» курдук сэдэх хамсаныылары, «сүгүрүйүү» араас көрүҥнэрин айан саха норуотун культуратыгар хаалларбыта<ref name="ilin"></ref>.
 
===== Россия улахан сценаларыгар кыттыыта =====
* Государственнай академическай Улахан театр (1947)
 
== Айымньылара ==
 
===== Олоҥхолоро =====
* «Куллустай Бэргэн»
* «Кулун кугас аттаах Куллустай Бэргэн»
 
===== Поэмалара =====
* «Оргуhуохтаах кыыс»
* «Улуу Москуба туhунан тойук»
* «Суоһалдьыйа Толбонноох»
 
===== Тойуктара =====
* «Улуу Москуба туһунан тойук»
* Бэлиэлээх тиһик бэлиэтэ
«Хара саһыл», трагедия
* «Мэҥэлэр болуоттара»
* «Барааччы ырыата»
* «Аҕа алгыһа»
* «Эбэ алгыhа»
* «Кыайыахпыт»
* «Уотунан тыыммыт уоттан умсуо»
 
===== Опера-балет =====
«Суоһалдьыйа Толбонноох» (1959)
 
== Библиография ==
* Мин сүрэҕим.  Дьокуускай кн{{Дь.}}: Изд-таКинигэ кыһата, 1953.  — 60 с.
* «Айхал эйиэхэ, аар тайҕа» \ С.  А.  Зверев, Г.  М.  Васильев.  ДьокуускайДь.: Кинигэ изд-такыһата, 1958.  — 48 с.
* Икки үйэ.  ДьокуускайДь.: кинигэКинигэ изд-такыһата, 1964.  — 103  с.
* Аман өс.  ДьокуускайДь.: кинигэКинигэ изд-такыһата, 1971.  — 294  с.
* Күрүлэс күргүөм күннэргэ; Культура дьиэлэригэр, фольклорнай коллективтарга көмө \ Хомуйда В.  В.  Илларионов, Л.  Ф.  Рожина.  — Бэрдьигэстээх., 1992.  — 39 с.
* Улуу Москуба туһунан тойук; поэма \ Хомуйан онордо Д.  С.  Зверев. Художник Н. Игнатьев.  ДьокуускайДь., 1999.  — 74 с.
 
== Аатын үйэтитии ==
== Үйэлээх аата ==
* Сунтаар сэлиэнньэтин уулуссатыгар Сергей Зверев аата иҥэриллибит<ref>Сунтаар нэһилиэгин салалтатын 1998 сыл алтынньы 5 күнүнээҕи 164 №-дээх «Уулусса аатын уларытыы туһунан» Дьаһайыыта // Сунтаар сулуhа. — 1998. — Алтынньы 20 к.»</ref> (1998)
* Сунтаар улууһугар түмэл-дьиэ аһыллыбыт.
* С. А. Зверев аата Саха государственнай үҥкүү театрыгар иҥэриллибит.
* [[Сунтаар сэлиэнньэтин]] уулуссатыгар Сергей Зверев аата иҥэриллибит<ref>Сунтаар нэһилиэгин салалтатын 1998 сыл алтынньы 5 күнүнээҕи 164 №-дээх «Уулусса аатын уларытыы туһунан» Дьаһайыыта // Сунтаар сулуhа.  — 1998.  — Алтынньы 20 к.»"</ref> (1998)
 
== Наҕараадалара уонна ытык ааттара ==
* РСФСР культуратын үтүөлээх үлэһитэ<ref>Указ Президиума Верховного Совета РСФСР // Соц. Якутия.  — 1968.  — 1 мая</ref>
* Саха АССР искусствотын үтүөлээх диэйэтэлэ<ref>Указ Президиума Верховного Совета Якутской АССР // Соц. Якутия.  — 1951.  — 29 дек.</ref>
* «Үлэ Кыһыл Знамята»Знамятын уордьануордьана<ref>Указ Президиума Верховного Совета СССР // Соц. Якутия.  — 1971.  — 2 сент.</ref>
 
== Быһаарыылар ==
 
== Кини туһунан ==
* Айыылартан айдарыылаах: С.  А.  Зверев Кыыл Уолун туһунан ахтыылар\Хомуйан оҥордо В.  В.  Илларионов.  Дьокуускай{{Дь.}}: Бичик, 2000 — 188 2000—188 с.
* Бугаев Н.  И.  Зверев Д. С. К вопросу о национальной специфике якутского поэтического творчества: На примере произведений С.  А. Зверева — Зверева-Кыыл Уола \инст. гуманитарных исследований РС(Я).  — Якутск., 1999.  — 33 с.
 
== Сигэлэр ==
* [http://www.nlib.sakha.ru/Resoures/Data/Bibl_Assist/Zverev/index.htmll Национальная библиотека Республики Саха (Якутия): С.  А.  Зверев  — Кыыл Уола]
* [http://www.nlib.sakha.ru/Resoures/Data/Bibl_Assist/Zverev/zverev1.html Национальная библиотека Республики Саха (Якутия): Илларионов В. В.: Сергей Зверев айар үлэтин олуктара]
* [http://www.nlib.sakha.ru/Resoures/Data/Bibl_Assist/Zverev/zverev2.html Национальная библиотека Республики Саха (Якутия): Сергей Афанасьевич Зверев  — Кыыл Уола]
* [http://www.nlib.sakha.ru/Resoures/Data/Bibl_Assist/Zverev/zverev5.html Национальная библиотека Республики Саха (Якутия): С.  А.  Зверев  — Кыыл Уола: Ыйаахтар уонна уураахтар]
* [http://www.sakhalit.com/taxonomy/term/55,27 Якутский государственный литературный Музей имени П.  А.  Ойунского: Зверев Сергей Афанасьевич  — Кыыл Уола]
* [http://ilin-yakutsk.narod.ru/2000-2/65.htm Исторический, культурологический журнал «Илин», №  2(21)  — 2000: Его называли «Посланник небес»…]
* [http://sakhaopenworld.org/alekseyev/work8.html Sakha Open World: Следы забытой песни (О якутском народном певце Сергее Звереве и его «нотных» знаках  — Вестник АПН «Культура и искусство», 10 января 1968 г.)]
 
 
[[Категория:Дьоннор алпабыытынан|З]]
[[Категория:1900 сыллаахха төрөөбүттэр]]
[[Категория:От ыйын 6 күнүгэр төрөөбүттэр]]
[[Категория:Сунтаар улууһугар төрөөбүттэр]]
[[Категория:1973 сыллаахха өлбүттэр]]
[[Категория:Кулун тутар 7 күнүгэр өлбүттэр]]
[[Категория:Олоҥхоһуттар]]
[[Категория:Саха биллиилээх дьоно]]
[[Категория:СунтаарКолхоз улууһабэрэссэдээтэллэрэ]]
14 683

уларытыы

Навигация