Аан дойду иккис сэриитэ
Аан дойду иккис сэриитэ — 1939 сыллаахха балаҕан ыйын 1 күнүттэн саҕаланан баран 1945 сыллаахха бүппүт аан дойду үгүс дойдуларын хаппыт сэрии. ССРС бу сэриигэ 1941 сыллаахха бэс ыйын 22 күнүгэр киниэхэ Германия саба түспүтүн кэннэ киирбитэ.
Оччотооҕуга баар 78 дойдуттан 57 дойду кыттыбыта. Ол эбэтэр аан дойдуга 2,3 млрд. киһи баар буоллаҕына, онтон 1,7 млрд. киһитэ сэрии ыар тыынын этинэн-хаанынан билбитэ. 80 мөл. диэри байыаннай уонна гражданскай киһи өлбүтэ.
Сүрүн кыттааччылар: нацистыы Германия, фашистыы Италия уонна милитаристыы Япония биир өттүттэн, ССРС, АХШ, Британия, Франция иккис өттүттэн. Гитлеры утары коалицияҕа бастаан 1942 сыллаахха 26 дойду киирбитэ, сэрии бүтүүтэ бу дойдулар ахсааннара 53 буолбута.
Сэрии бүтэн эрдэҕинэ, Германияҕа уонна Японияҕа кинилэр урукку союзниктара сэриини биллэрбиттэрэ, ол урусхалламмыт Болгария, Венгрия, Румыния, Италия этилэр, ону таһынан Финляндия.
Сэрии саҕалаантын кытта бэйэлэрин нейтралитеттарын туһунан араас төрүөтүнэн 21 дойду биллэрбитэ: Андорра, Аргентина, Афганистан, Ватикан, Ираан, Ирландия, Испания, Хотугу Йемен, Латвия, Литва, Лихтенштейн, Монако, Португалия, Сан-Марино, Саудовскай Аравия, АХШ, Тибиэт, Туурсуйа, Швейцария, Швеция, Эстония.
Бу дойдулартан биэс эрэ дойду (Афганистан, Ватикан, Лихтенштейн, Хотугу Йемен уонна Тибиэт) нейтралитеты сэрии бүтүөр диэри тутуспуттара. Бу дойдулар аан дойдуга бэлиитикэ да өттүнэн, экэниэмикэ да өттүнэн оччотооҕуга улахан сабыдыаллара суоҕа. Биэс дойду (Испания, Португалия, Туурсуйа, Швейцария уонна Швеция), юридическай өттүнэн төһө да нейтральнайдарын иһин, сэриилэһэр дойдулары кытта син биир ситимнээхтэрэ (сүнньүнэн Германиялыын). Нейтралитет биллэрбит дойдулартан үксүлэрэ сэриигэ бэйэлэрин баҕаларынан буолбакка, тас дьайыыттан сылтаан киирбиттэрэ. Холобур, Ираан киниэхэ Британия уонна Сэбиэскэй Сойуус сэриилэрэ киирбиттэрин, аармыйатын ыспыттарын, баһылыгын уларыппыттарын кэнниттэн сэриигэ кыттыбыта, тиһэх уһугар кыайыылаах дойдулар ахсааннарыгар ааттаммыта[1].
Өссө маны көр
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Быһаарыылар
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- ↑ Владимир Сажин. Иран и Вторая мировая война (историческая хроника) // Международная жизнь : журнал. — 2020. — 14 Муус устар.