Иһинээҕитигэр көс

АХШ бэлиэ күннэрэ

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт

АХШ бэлиэ күннэрэ — Америка Холбоһуктаах штааттарыгар бэлиэтэнэр күннэр.

Тохсунньу

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Олунньу

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  • Олунньу 1
    • дойдуга Көҥүл күнэ
    • Десерт дойдулар ардыларынааҕы күнэ
    • ( Канаада эмиэ бэлиэтиир) — Хара устуоруйа ыйын саҕаланыыта. Бэлиэтээһин 1926 сыллаахха негрдар устуоруйаларын нэдиэлэтиттэн саҕаламмыта. Маннык ый кэлин Британияҕа уонна Ирландияҕа алтынньыга бэлиэтэнэр буолла
  • Олунньу 2 — ( Канаада эмиэ бэлиэтиир) Таарбаҕан күнэ. АХШ-ка уонна Канаадаҕа бэлиэтииллэр. Бу күн таарбаҕан хороонуттан тахсан бэйэтин күлүгүн көрөн куттанан төттөрү түстэҕинэ, ол аата кыһын уһуур, оттон былыттаах буолан күлүгүттэн куттамматаҕына саас түргэнник кэлэр диэн билгэлииллэр.
  • Олунньу 3 
    • Түөрт капеллан күнэ. 1943 сыллаахха АХШ аармыйатын 4 капеллана (методистар сыаркаптарын, реформистар сыаркаптарын, католиктар сыаркаптарын аҕабыыттара уонна раввин) ньиэмэс торпедатыттан тимирэн эрэр хараабылтан дьону быыһаабыттара, дагдатар сэлиэччиктэрин атын дьоҥҥо биэрбиттэрэ уонна хараабылы кытта тимирбиттэрэ.
    • Моркуоп туордун күнэ
  • Олунньу 5 — Күн-дьыл билгэһитин национальнай күнэ (ааҥл. National Weatherperson's Day).
  • Олунньу 7 — Хара тириилээхтэр ВИЧ/СПИД туһунан билиилэрин күнэ (ааҥл. National Black HIV/AIDS Awareness Day)
  • Олунньу 11 — Айааччы национальнай күнэ
  • Олунньу 12
    • Ыал буолуу көҥүлүн национальнай күнэ
    • Линкольн төрөөбүт күнэ
    •  Джорджия — Джорджия күнэ
  • Олунньу 15
    •  Филадельфия — ЭНИАК (ENIAC) күнэ. Пенсильвания университетыгар 1946 сыллаахха бу күн бастакы көмпүүтэри "баараҕай мэйии" диэн ааттаан көрдөрбүттэр
    •  Флорида — Сьюзан Б. Энтони күнэ. Сьюзен Энтони (1820 — 1906) төрөөбүт күнүгэр дьахтар быыбарга кыттар быраабын кэрэһилээн бэлиэтииллэр, Флорида штаакка бу күн өрүүллэр, Калифорнияҕа оскуолаларга үөрэх буолбат, уопсастыбанай үлэнэн дьарыктаналлар, атын штааттарга араас тэрээһиннэри ыыталлар
  • Олунньу 16 — Елизабет Ператрович күнэ (1988 сыллаахтан бэлиэтэнэр). Елизабет Ператрович (1911-1958, төрүүрүгэр Ḵaax̲gal.aat, тлинкииттии "бэйэтэ бэйэтин сууланар"), киһи быраабын туруулаһааччы, Аляска төрүт олохтоохторун аатыттан тэҥ быраап иһин охсуспута. Кини туруорсуутунан Аляскаҕа бу күн 1945 сыллаахха Дискриминацияны утары охсуһуу сокуона ылыныллыбыта.

Кулун тутар

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Муус устар

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  • Муус устар 7, Нью-Йорк штаат — Вераццано күнэ[1]
  • Муус устар 9 
    • Аппоматтокс кыргыһыытын күнэ. 1865 сыллаахха АХШ Гражданскай сэриитин кэмигэр буолбута, манан сэрии түмүктэммитэ
    • Билиэннэйдэри ахтар күн. 1942 сыллаахха 65 тыһ. Филипиин уонна 10 тыһ. АХШ саллаата Батаан тумул арыыга дьоппуоннарга бэриммиттэрэ, бу кэнниттэн "Батаан өлүү марша" саҕаламмыта — билиэннэйдэри бастаан сатыы, онтон пуойас богуоннарыгар туруору симэн, онтон эмиэ сатыы хаамтаран лааҕырга илдьибиттэрэ, дьон уонча бырыһыана аара өлбүтэ. 1988 сыллаахтан АХШ Кэнгириэһин быһаарытынан бэлиэтэнэр.
  • Муус устар 10 — Коммодор Перри күнэ. 1854 с. Мэтью Перри (1794-1858) хамаандалаах байыаннай эскадра "хара хараабыллара" Япония Хакодате куоратын хомотугар тохтообуттар, "ыалдьыттааһын" түмүгэр Япония уонна АХШ ыккардыларыгар сөбүлэҥнэр түһэрсиллибиттэр, бу кэнниттэн дойдуга "Эдо кэмэ" түмүктэнэн, Япония аан дойдуга аһыллан барбыта.
  • Муус устар 12, Хотугу Каролина — Галифакс күнэ. 1776 сыллаахха Хотугу Каролина Галифакс куоратыгар буолбут мунньахха дьон (сепаратистар) Британияттан арахсан туспа судаарыстыба буолар туһунан аан бастакы быһаарыыныы ылбыттар. Манна суруллубут докумуон Тутулуга суох буолуу декларациятыттан үс ый курдугунан эрдэ ылыллыбыта.
  • Муус устар 13 — Томас Джефферсон төрөөбүт күнэ
  • Муус устар 15
    • Джеки Робинсон күнэ. 1947 сыллаахха бу хара тириилээх спортсмен бейсбол үрдүкү лиигатыгар оонньуур буолбут. АХШ-ка спорт бу көрүҥэр 80 сыллаах тирии өҥүнэн араары (сегрегация) суох буолбут
    • — АХШ хамсанан этэр тылын күнэ. АХШ уонна Канаада тыла суохтара Британия тыла суохтарыттан атын тылынан кэпсэтэллэр, бу тыл Франция тыла суохтарын тылларыгар маарынныыр. Ону таһынан бу тылынан Арҕаа уонна Соҕуруулуу Илин Африка дойдуларыгар кэпсэтэллэр
    • ( Пилипиин эмиэ бэлиэтиир) — Нолуок күнэ
    • "Бостон биир күнэ" диэн ааттаммыт атын дьоҥҥо үтүөнү оҥоруу уонна көмөлөһүү күнэ. Бостон марафонугар 2013 сыллахха буолбут теракт биир сыла туолуутугар Бостон баһылыга Марти Уолш биллэрбитэ. Бу күн дьон хаан туттараллар, быстар дьадаҥыларга көмөлөһөр пуондаларга ас-таҥас бэрсэллэр, түмэллэргэ босхо киллэрэллэр
    •  Гаваай арыылара — Дамиан аҕабыыт күнэ. Бу Бельгияттан төрүттээх католик аҕабыыт 1889 сыллаахха бу күн өлбүт. 1873 сыллаахтан Гаваай арыыларыгар олорбут, онтон 11 сыл араҥ ыарыылаахтар лааҕырдарыгар олорон ыарыһахтары эмтээбит, санааларын бөҕөргөппүт, бэйэтэ сэллигинэн уонна араҥынан ыалдьан өлбүт
  • Муус устар 16
    • Хосе де Диего төрөөбүт күнэ ( Пуэрто Рико эмиэ бэлиэтэнэр)
    •  Вашингтон, Колумбия уокуруга — Босхолонуу күнэ
    • Массачусетс, Мэн штааттар — Патриоттар күннэрэ.
    • Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ (ааҥл. National Healthcare Decisions Day). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар


Ыам ыйа

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  • Ыам ыйын 1
    • Лояльность күнэ
    • Оҕо чөл туругун харыстабылын күнэ
    • Быраап күнэ
    •  Гавайи, АХШ — Леи күнэ. Леи — моойго кэтиллэр сибэкки оҕуруо. Бу күн Гавайи арыыларыгар бэстибээллэр, үҥкүүлээх хаамыылар буолаллар, леи оҥорорго, хула үҥкүүлүүргэ, хала баайарга маастар кылаастар ыытыллаллар.
  • Ыам ыйын 4
    • Көтөр күнэ
    • Род-Айленд штаат — Тутулуга суох буолуу күнэ
  • Ыам ыйын 5 — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн. Бу күн Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр.
  • Ыам ыйын 6 — Сиэстэрэ күнэ
  • Ыам ыйын 7 — Ордук турук күнэ. АХШ оччотооҕу бэрэсидьиэнин кэргэнэ Мелания Трамп 2018 сыллаахха "Be Best" ("Ордук буол" диэн тылбаастыахха сөп) диэн тылларынан ыччаты эт-хаан уонна уйулҕа өттүнэн чөл туруктаах буоларга уонна ситим-сойуолаһыыны (кибербуллинг) утарарга ыҥырбыта, онтон ыла бу күн сыл ахсын бэлиэтэнэр
  • Ыам ыйын 8 — Миссури штаат — Трумэн күнэ
  • Ыам ыйын 10  Хотугу Каролина,  Соҕуруу Каролина — Конфедерацияны ахтар күн
  • Ыам ыйын 11  Миннесота — Судаарыстыбаннас күнэ.
  • Ыам ыйын 15 — Бэрээдэги көрөөччүлэр күннэрэ
  • Ыам ыйын 19
    • Чуумпу Далай олохтоохторугар ВИЧ/СПИД туһунан кэпсиир күн
    • Быар сыстыганнаах ыарыытыгар анаалыс туттарар күн
    •  Иллинойс,  Миссури (АХШ) — Малкольм Икс күнэ. Бу кэлин Малик эль-Шабаз диэн ааты ылыммыт киһи (1925-1965) АХШ-ка хараҥа тириилээхтэр бырааптарын турууласпыта, ону таһынан ислаамы тарҕаппыта

Бэс ыйа

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

От ыйа

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Атырдьах ыйа

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Балаҕан ыйа

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  • Балаҕан ыйын 9 — Калифорния киириитин күнэ. 1850 сыллаахха 31-с штаат быһыытынан киирбит
  • Балаҕан ыйын 11 — 2001 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр терактарга өлбүт дьону ахтарга аналлаах Патриот күнэ
  • Балаҕан ыйын 14 — Өрөгөй ырыатын күнэ
  • Балаҕан ыйын 17 — Конституция күнэ (субуотаҕа түбэстэҕинэ иннинээҕи бээтинсэҕэ, өрөбүлгэ түбэстэҕинэ бэнидиэнньиккэ көһөрүллэр)
  • Балаҕан ыйын 18 — дойду үрдүнэн ВИЧ/СПИД уонна кырдьыы туһунан кэпсиир күн
  • Балаҕан ыйын 22 — Америка урбаанньыт дьахталларын күнэ.
  • Балаҕан ыйын 25
    • Дойду комиксын күнэ.
    • Дойду билим администратордарын күнэ
  • Балаҕан ыйын 26 — Үтүө ыаллыылар күннэрэ

Алтынньы

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  • Алтынньы 8
    • Олохтоох омуктар күннэрэ
    •  Гавайи — Бастакы арыйааччы күнэ
  • Алтынньы 9
    • Лейф Эриксон күнэ. Лейф Эриксон диэн Христофор Колумб быдан иннинэ Хотугу Америкаҕа сылдьыбыт скандинав айанньыта. Исландияҕа, Норвегияҕа эмиэ бэлиэтэнэр.
    • Национальнай нанотехнология күнэ
    • Өрт уотун бохсуу күнэ. Канаадаҕа эмиэ бэлиэтэнэр.
  • Алтынньы 11
    • Генерал Пуласки күнэ. АХШ туспа дойду буолуутугар поляктар суолталарын ахтан ааһар соруктаах поляк төрүттээх Казимир Пуласки 1779 сыллаахха өлбүтүн АХШ бэрэсидьиэнин көҕүлээһининэн 1929 сыллаахтан бэлиэтииллэр
    • Каминг-аут күнэ
  • Алтынньы 12 — Колумб күнэ
  • Алтынньы 15 — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ.
  • Алтынньы 15 — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ
  • Алтынньы 16 — Тойон (босс) күнэ
  • Алтынньы 18 — Аляска күнэ
  • Алтынньы 24 — Ас-үөл күнэ
  • Алтынньы 29 — Куоска күнэ
  • Алтынньы 30 — Мэник түүнэ (ааҥл. Mischief Night), бу түүн обургу оҕолор эгэлгэ дьээбэни-хообону оҥороллор
  • Алтынньы 31 — Кыыс скауттар тэрилтэлэрин олохтооччу күнэ. Джульетта Гордон Лоу төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр

Сэтинньи

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  • Сэтинньи 1 — дойду үрдүнээҕи Тиис суунар суокка күнэ
  • Сэтинньи 2 (Хотугу Дакота, Соҕуруу Дакота) — Судаарыстыбаннас күнэ
  • Сэтинньи 9 — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ. 2001 сыллаахтан 1989 сыллааҕы Берлин эркинэ сууллуутун бэлиэтииллэр
  • Сэтинньи 10 — АХШ Байҕал пехотатын куорпуһа үөскээбит күнэ
  • Сэтинньи 11 — Бэтэрээннэр күннэрэ. Бастаан Аан дойду бастакы сэриитин бэтэрээннэрин ахтар күн быһыытынан олохтоммута, онтон 1954 сыллаахтан бары сэриилэр бэтэрээннэрин ахтар күҥҥэ кубулуйбута.
  • Сэтинньи 13 — Сэди Хокинс күнэ (Дьахтар эр дьону бултаһар күнэ) — комикс сүдьүөтүгэр олоҕурбут көрдөөх-нардаах күнү АХШ-ка бэлиэтиллэр. 1934–1978 сылларга тахса сылдьыбыт комикска Сэди Хокинс диэн сулумах дьахтар ойох тахсыан баҕарарын бу күн биллэрбит уонна эр дьону сырсарын саҕалаабыт эбит.
  • Сэтинньи 15 — Бөҕү уларытан туһаныы күнэ.
  • Сэтинньи 23,  Мэриленд, Фредерик уокурук, (АХШ) — Батыныы күнэ. 1765 сыллаахха уокурук 12 судьуйата Британияҕа түһээн хомуйартан батыммыттара. Бу күнү кэрэһилээн уокурукка билигин күн аҥаара өрүүллэр

Ахсынньы

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  • Ахсынньы 24 (АХШ итальянецтара) — Сэттэ балык күнэ. Христианствоаҕа бэлиэтэнэр Чэчиэринньиги кытта систимнээх.
  • Ахсынньы 26 — Кванза бастакы күнэ. Бу АХШ Африкаттан төрүттээх олохтоохторо ахсынньы 26 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри бэлиэтиир бырааһынньыктара. Өбүгэлэрэ бу күннэргэ үүнүү малааһынан оҥороллор эбит
    •  Техас (Хьюстон) — Мауро Хамза күнэ

Быһаарыылар

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
  1. ↑ В память об открытии в апреле 1524 года итальянским мореплавателем Верраццано Джованни Нью-Йоркской бухты
  2. ↑ Архивированная копия(суох сигэ — история). Тургутулунна 8 Бэс ыйын 2020.
  3. ↑ [https://nationaldaycalendar.com/national-vinyl-record-day-august-12/ NATIONAL VINYL RECORD DAY — August 12 — National Day Calendar
  4. ↑ INTERNATIONAL STRANGE MUSIC DAY - August 24 - National Day Calendar
  5. ↑ NATIONAL WAFFLE DAY - August 24 - National Day Calendar
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=АХШ_бэлиэ_күннэрэ&oldid=428352»