Үрүмчи

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Үрүмчи
ئۈرۈمچی
Ürümqi
乌鲁木齐
—  Префектура суолталаах куорат  —
Ürümqi montage.png
Үрүмчи (China)
Үрүмчи
Үрүмчи
Кытай хаартатыгар
Координаталара: 43°48′ с. ш. 87°35′ в. д. / 43.800° с. ш. 87.583° в. д. / 43.800; 87.583 (G) (O)
Дойду Кытай
Провинция Синдьээн
Дойду таhымнаах үллэстиилэрэ 8
Cалалтата
 - КПК комитетын сэкэрэтээрэ Ли Жи (栗智)
 - Баhылык Дьила Исамуддин
Иэнэ
 - Total 10 989 km² (4242,9 sq mi)
Олохтоохторо (2005)
 - Total 2 681 834
 - Чиҥэ 244/km² (632,1/sq mi)
Кэм зоната China Standard Time (UTC+8)
Почта кода 830000
Area code(s) 991
License plate prefixes 新A
БИО (2007) CNY 78.2 billion
 - per capita CNY ?
ISO 3166-2 CN-65-01
Уэбсайт: www.urumqi.gov.cn (Кытайдыы)

Үрүмчи (уйгур. ئۈرۈمچی‎ Ürümchi, кытай. 乌鲁木齐) диэн Кытай Синдьээн Уйгур Аутоном Регионун киин куората, дойду хотугулуу арҕаатыгар баар.

Историята[уларыт]

Икки тыhыынча сыл анараа өттүгэр Үрүмчи Солко суолун хоту сырыытыгар турар суолталаах куорат этэ, бүтүн Эуразия эргиэн уонна култуура ситимнэрэ ааhаллара. Таҥ династия императора Тайзоҥ салалтатын 22-с сылыгар, 648 c., билиҥҥи Үрүмчиттэн 10 км соҕуруу, Лунтай диэн куорат тутуллубута. Лунтайга олохтоох дьаhалта уонна Солко суолун устун барар караваннартан түһээн хомуйар органнар бааллара. Сиҥ династия кэмигэр (1763) Сянлоҥ император улааппыт куораты "Диhуа" диэн ааттаабыта. 1884, Гуаҥ Ху император Синдьээҥ провинцияны тэрийбитэ уонна Диhуа кини киин куората буолбута. Кытай Дьон Республикатын дьаhалтата олохтоммутугар, олунньу 1 1954 c. куорат Үрүмчи диэн ааттаамыта. Бу аат монголлууттан "кэрэ мэччирэҥ" диэн тылбаастанар.

Демографията[уларыт]

2000 с. Үрүмчи олохтоохторун ахсаана 2,081,834, дьон чиҥэ 174.53 олохтоох/км². Олохтоохторун 75.3% кытайдар, 12.8% уйгурдар, 8.0% хуйдар уонна 2.3% казахтар уонна кыргызтар.

Администрацияларынан араарыы[уларыт]

Үрүмчи префектурата Синдьээҥҥэ

Үрүмчи 7 оройуоҥҥа уонна 1 эргиҥҥэ үллэстэр:


Географията уонна климата[уларыт]

Үрүмчи Кытай арҕаа өттүн ордук улахан куората. Гиннес рекордтар кинигэтигэр аан дойду океаныттан ордук ыраах куорат быhыытынан киирэр, ордук чугас байҕал кытыла 2,500 км ыраахха баар. Куорат иэнэ 10,989 км². Үрдэлэ 800 м.

Үрүмчи континентал дала климаттаах, куйаас кураанах сайыннардаах (от ыйын орто температурата 24 °C) уонна сииктээх тымныы кыhыннардаах (тохсунньу орто температурата -16 °C). Сыллааҕы орто температура 5.4 °C уонна сыллааҕы сөҥүү 273 мм.

Экономиката[уларыт]

Үрүмчи киэhэлик, муус устар 2008

Үрүмчи Синдьээҥ бастыҥ индустрия киинэ. Үрүмчи Карамайдыын уонна Баянголлыын Синдьээҥ бүтүн индустрия таhаарыытыттан 64.5% таhаараллар. Үрүмчи регион ордук улахан атыылаhыы киинэ, ол курдук 2007 с. туттуллар маллар бытархай атыылара ¥32.2 млрд буолбута (2006 сыллааҕар 18.24% элбэх). Тус БИО таhыма 2007 c. US$4,000.

Экономика киинин быhыытынан, Үрүмчи урбан сирэ 1990-с сс. ыла кэҥээн иhэр. Үрүмчигэ баар Жоҥшан суола (中山路) Кытай уон ордук аатырар эргиэн уулуссаларын ахсааннарыгар киирсэр уонна Синдьээҥҥэ көмпүүтэр, мобил телефон уонна электроника ордук бөдөҥ баhаара буолар.



Туризм[уларыт]

  • Синдьээҥ омуктар икки ардыларынааҕы гранд баhаара (新疆国际大巴扎/شىنجاڭ خەلقئارا چوڭ بازىرى) диэн Дьефаҥ Нан суолугар (解放南路) баар мусулмаан баhаара. Синдьээҥ уонна Үрүмчи туризм өттүнэн биир ордук кэрэхсэбиллээх сирэ.
  • Хоҥ Шан хайа (红山) Хоҥ Шан пааркаҕа баар Үрүмчи биир кэрэ көстүүлээх сирэ.
  • 1 нүөмэрдээх булуус(一号冰川), Үрүмчи өрүс төрдө, Кытайга куорат аттыгар баар ордук улахан булуус.
  • Дьон Майдаана (人民广场)
  • Нанhу Майдаан (南湖广场)
  • Синдьээҥ Уйгур Аутоном Регион музея (新疆维吾尔自治区博物馆)
  • Shuimugou Hot Springs (水磨沟温泉) Үрүмчиттэн 5 км хотугулуу илин баар.
  • Синдьээҥ Солко суолун музея (新疆丝绸之路博物馆) [1].
  • Эрдаосяо баhаар (二道桥市场) олохтоох омуктар оҥоhук маллар атыыланар сирдэрэ.

Үөрэҕирии[уларыт]

Университеттар[уларыт]

Транспорт[уларыт]

Салгын[уларыт]

Үрүмчи Ürümqi Diwopu International Airport диэн аэропорда Кытай биэс сүрүн аэропордарыттан биирдэстэрэ.

Тимир суол[уларыт]

Суол[уларыт]

Үрүмчи China National Highway 312 уонна China National Highway 314 суолларга турар.

Медиа[уларыт]

Urumqi People's Broadcasting Station уонна Xinjiang People's Broadcasting Station радио станциялара кытай, уйгур, казах, монгол, нуучча уонна кыргыз тылларынан биэриилэрин ыыталлар.

Xinjiang Television Station (XJTV), Үрүмчигэ баар, Синдьээҥ Уйгур Аутоном Регионын сүрүн ТВ биэрии станцията. Үрүмчи куорат олохтоох телевидение станцията Urumqi Television Station (UTV) (乌鲁木齐电视台).

Спорт[уларыт]

Доҕордуу куораттар[уларыт]

Сигэлэр[уларыт]