Саха уобалаһа

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт

Саха уобалаһа - Ыраахтааҕылаах Арассыыйа саҕана Саха сиригэр үөскүү сылдьыбыт административнай эдинииссэ.

Саха уобалаһа 1805 сыллаахха муус устарга Иркутскай губерния састаабыттан таһаарыллан баар буолбута. 1920 сыллаахха былаас былдьаһыы саҕана Сибревком быһаарыытынан Иркутскай уобаласка оройуон быһыытынан бэриллэ сылдьыбыта. Онтон ол сыл балаҕан ыйыгар Саха губернията буолбута.

Дьаһалтанан (административнай) тыырыллыыта[уларыт]

XX үйэ саҕаланыытыгар уобаласка 5 уокурук киирэрэ:

Уокурук Уокурук куората Иэнэ[1] Нэһилиэнньэтэ[2]
(1897), киһи.
1 Үөһээ Дьааҥы уокуруга Верхоянскай (354 киһи) 947 085 14 259
2 Бүлүү Бүлүү (куорат) (611 киһи) 883 402 67 942
3 Халыма Среднеколымскай (538 киһи) 604 756 7885
4 Өлүөхүмэ Өлүөхүмэ (куорат) (1144 киһи) 330 159 36 227
5 Дьокуускай уокуруга Дьокуускай (6535 киһи) 719 287 143 567

Уокуруктар полиция учаастактарыгар хайдаллара, учаастактар — буоластарга уонна сельские общества, оттон инородецтар сирдэрэ — улуустарга, нэһилиэктэргэ уонна уустарга. Уобаласка барыта 12 полиция учаастага, 8 нуучча уонна 1 инородецтар буоластара баара, 169 олорор сир (ол иһигэр 99 инородецтар уонна 12 көскө кэлбит аттакылар олорор сирдэрэ), саха улуустара 15 (251 нэһилиэк), 36 уус атын инородецтар.

Куораттара Дьокуускай уонна 4 уокурук куораттара: Өлүөхүмэ, Бүлүү, Верхоянскай, Среднеколымскай.

Уобалас олохтоохторо[уларыт]

Саха уобалаһын олохтоохторун 91,5 % инородецтар этилэр; нууччалар 7,5 %, атын омуктар — 1 %.

1900 с. уобаласка 262703 (134134 эр киһи, 128569 дьахтар) олорор этэ. Мантан нууччата — 21045, сахата — 224110, атын инородецтара — 17539, тас дойду омуктара - 9.

100 эр киһиэхэ 96 дьахтар тиксэр эбит.

Православнайдар 256737, католиктар — 193, эрмээн-григорианнар — 2, протестааннар — 23, раскольниктар уонна сиэктэлэр — 1731 (ол иһигэр 1240 аттакы), иудейдар — 510, мусульмааннар — 1896, ойууну итэҕэйээччилэр — 1610.

Быһаарыылар[уларыт]