Гранаат

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Гранаат

Гранаат — тас көрүҥүнэн хараҥа кыһыл кристааллара боруода иһигэр гранаат үүнээйи туораахтарын майгыннаталларын иһин ааттаммыт таас (лат. granum — кыырпах, туораах). Химия формулата R2+3 R3+2 [SiO4]3, манна R2+ — Mg, Fe, Mn, Ca; R3+ — Al, Fe, Cr. Плиний Улахан гранааты, умайа сытар чоххо майгынныырын иһин карбункул диир эбит (лат. carbon — чох). 1803 с. гранаат диэн тиэрмининэн минерааллар бөлөхтөрүн ааттыыллар. Онно киирэллэр альмандин, гроссуляр, демантоид, пироп, спессартин, уваровит, кыһыллыҥы хоҥор андраит. Ол гынан баран үксүн кыараҕас өйдөбүлгэ гранаат диэн альмандиины уонна пироптары ааттыыллар.

Моос шкалаатыгар кытаанаҕа 7,0-7,5, плотноһа - 6,5-8,0 г/см³.

Пироп өҥө састаабыгар хром уонна тимир ионнара баалларыттан, оттон альмандин өҥө тимир уонна марганец ионнара баалларыттан, спессартин өҥө — марганец ионнара баалларыттан тутулуктаах.

Гранаат өҥө кыһыл эрэ буолбат, лейкогранаат диэн дьэҥкир таастар баар буолаллар, хараҥа таастары шорломит эбэтэр меланит дииллэр. Халлаан күөҕэ эрэ гранааттар суохтар.

Үөскүүр сирдэрэ: Австралия, Австрия, Аргентина, Бразилия, Замбия, Индия, Мадагаскар, Мексика, Норвегия, АХШ, Шри-Ланка, ЮАР. Арассыыйаҕа гранааты Саха сиригэр уонна Чукоткаҕа булаллар. От күөх гранааттары Ураалга булаллар.


Аба-хомуһуна[уларыт]

Гранаат — таптал тааһа. Таҕылы үөскэтэр уонна «дууһаны үөрдэр» дииллэр. Ол иһин гранааты былыргыттан эдэр кыргыттар уонна кэргэн тахса илик дьахталлар таастара дииллэр эбит. Кыһыл гранааттар таҕылы үөскэтэр, хорсун быһыыны киллэрэр, туохха эрэ дьулууру күүһүрдэр, бэйэни улаханнык сананыыны бөҕөргөтөр.

Былыргы Риимҥэ хат дьахталларга туһалаах, төрүүрү чэпчэтэр тааһынан биллэр эбит. Былыргы рыыцардар сэриигэ баралларыгар гранааттаах биһилэҕи бааһырыыттан уонна дьааттартан кэтэллэр эбит. Гранаат өссө бэриниилээх буолуу, күүс-күдэх бэлиэтэ буолаллар. Хара гранааты өлбүт дьону кытта "кэпсэтиигэ", инникини өтө көрүүгэ тутталлара биллэр.

Туһаныллыбыт сирдэр[уларыт]

  • Всё о драгоценных камнях. Стоун Джаспер. СПб, ООО "СЗКЭО", 2009. - 176 с. ISBN 978-5-306-00346-7