Ас

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Үүнээйи аhа

Ас диэн киhиэхэ уонна да атын хамсыыр харамайдарга аһылык буолар туох эмэ. Ол аата баһыйар аҥаардара карбогидраттартан, сыалартан, ууттан уонна протеиннартан турар бородуукталар, эттиктэр. Үөскүүр айылҕаларынан ас буолуохтарын сөп үүнээйилэр, хамсыыр харамайдар, тэллэйдэр уонна кинилэр оҥорон таһаарбыт оҥоhуулара (холобур, үүт), өссө туһунан араарыахха сөп ферменнаммыт, ол аата микробтар уларыппыт бородуукталарын (холобур, арыгы). Былыр дьон бултаан уонна сир астаан ас булаллара. Билигин аан дойдуга ас улахан өттүн анаан үүннэрэн, иитэн уонна балыктаан ылаллар.

Хас биирдии омук бэйэтэ туспа ас астыыр үгэстэрдээх. Араас култуураларга аhы араастаан астыыллар уонна бэлэмнииллэр.

Ас диэн тыл атын суолталара[уларыт]

  1. Туохтуур курдук туттуллар: Тугу эмэ аһыллар-сабыллар сабыытын, хаппаҕын арый; туох эмэм ыпсыһы, кэлимся сылдьарын араар; Туох эрэ бүөтүн арый; хатааһыннааҕы арый; туох эрэ бүөлэнэн-хаайтаран турарын төлө ыыт; ханнык эрэ кистэлэҥи кэпсээн биэр; ханнык эрэ үлэни саҕалаа; урут биллибэти дьон билиитигэр-көрүүтугэр таһаар
  2. Өссө биир туохтуур курдук туттуллар суолтата: Түргэн биир хамсаныыннан бэйэҕиттэн тэйитэ сыҕарыт, үтүрүй; туох эрэ уһуктааҕынан батары оҕус; сорох сыһыаттары кытта холбоһон "туох эрэ бүтүнү алдьат, буортулаа" диэн суолталанар (тосту ас); үрдүк сиргэ ыйаа, туруор; туох эрэ уопсай састаабыгар киллэр; Дьөлүтэ кэйэн ыарый; Тугу эмэни тик (Этэрбэс тумсун ас)
  3. Киһи баттаҕа.
  4. Сорох үүнээйилэр киһи эбэтэр атын харамай сиир гына сиппит-хоппут үөскэхтэрэ, туораахтара; кутургуйа, искэн ириҥэрбитэ эбэтэр быстах сөтөл сымныыр кэмигэр киһи күөмэйиттэн арахсан кэлэр хойуу сил, ириҥэ; кыылга уурар дьааттаах мэҥиэ.

Ас диэн тылы туттар сомоҕо домохтор[уларыт]

Манна бу ыстатыйаҕа кэпсэнэр аһылык диэн биир эрэ суолтатыгар олоҕурбут сомоҕо домохтор бэрилиннилэр.

  • Айаҕар ас да киирбэт
  • Алдьархайтан ас таһаарар
  • Ас барбат буолбут
  • Ас гыммат
  • Ас гыныа дуо
  • Ас тардар
  • Ас таһаар
  • Ас тахсыа суоҕа
  • Ас үрдүн аһаа
  • Аһыыр аһа ас буолбат
  • Уокка аста биэр