Арассыыйа импиэрийэтэ

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт

Арассыыйа импиэрийэтэ (нууч. Росси́йская импе́рия, Халыып:Lang-ru-dor) — 1721 сыллаахтан 1917 сыллааҕы Олунньутааҕы өрөбөлүүссүйэ буолан Арассыыйа өрөспүүбүлүкэтэ тэриллиэр диэри баар буола сылдьыбыт судаарыстыба.

Импиэрийэ аатын Арассыыйаҕа 1700—1721 сыллардааҕы Хотугу сэрии кэнниттэн Петр I иҥэрбитэ[1].

Аан бастаан импиэрийэ киин куоратынан Санкт-Петербург (17211728) буолбута, онтон Москуба (17281730), онтон эмиэ Санкт-Петербург (1730 буолбуттара (1914 сыллаахха Петроград диэн ааттаммыта).

Арассыыйа импиэрийэтэ урут үөскүү сылдьыбыт судаарыстыбалартан сирин иэнинэн үһүс миэстэҕэ турар: Британия уонна Монгуол импиэрийэлэрин кэнниттэн — Хотугу муустаах байҕалтан Хара муораҕа дылы, Баалтикаттан Чуумпу акыйааҥҥа дылы. Импиэрийэ баһылыга — бүтүн Арассыыйа императора 1905 сыллаахха дылы тугунан да хааччахтаммат былаастаах этэ.

1917 сыл балаҕан ыйын 1 (14) күнүгэр Арассыыйа Быстах бырабыыталыстыбата дойдуну өрөспүүбүлүкэ быһыытынан биллэрбитэ[2] (де факто Арассыыйа эрдэ, Олунньутааҕы өрөбөлүүссүйэ кэнниттэн өрөспүүбүлүкэ буолбута). Ол да буоллар импиэрийэ сокуон салаатын былааһа — Государственнай Дуума алтынньы 6 (19) күнүгэр эрэ ыһыллыбыта.

Быһаарыылар[уларыт]